bambu elyafı
  • bambu elyafı
    bambu elyafı

    001bambu

    Yeni hammadde ve ürünlere olan ihtiyacın hızla arttığı tekstil sektöründeki en son gelişmelerden biri de Uzun suredir yapı malzemelerinde, mobilya, dekorasyon, aksesuar ürünlerinde ve yüksek performanslı kompozit malzemelerde kullanılan bambu bitkisinin çeşitli tekstil ürünlerinde kullanılmaya başlamasıdır.

    Bambu, tropikal iklim bölgelerinde yetişen, 3 – 4 yıl gibi kısa surede olgunluğa erişen ve kâğıt, mobilya, Yapı, gıda, kimya endüstrisi gibi pek çok alanda kullanılan bir bitkidir. Tekstilde kullanılan bambu lifi, Gelişim ve üretim itibariyle Asya kökenli olup, Moso bamboo (Phyllostachys heterocycla pubescens) olarak adlandırılan bambu cinsinden elde edilmektedir. Bambu lifi doğal anti bakteriyel özelliği, Biyolojik olarak ayrışabilme, yüksek oranda nem tutma kapasitesi, yumuşaklık ve parlaklık, UV ısınlarını Kırma gibi özellikleri sayesinde tekstilde geniş bir kullanım alanı bulmakta ve diğer selülozik liflere alternatif oluşturmaktadır.

    BAMBU LİFİNİN ÜRETİM YÖNTEMİ

    003bambu

    Bambu lifi, bitki olgunlaşınca bitkinin kabuk kısımlarından ayrılarak elde edilen sak lifi ve hidrolizalkalizasyon ve çok fazlı ağartma işlemleri sonucu bambu bitkisinin gövdesinin ve yapraklarının İnceltilmesi ve arıtılması ile oluşan bambu hamurundan elde edilen rejenere selülozik lif olmak üzere iki farklı tiptedir. Sak lifi olarak elde edilen bambu lifi doğal bambu lifi olarak da tanımlanmaktadır.

    Hidroliz alkalizasyon ve çok fazlı ağartma prensibine dayanan rejenere bambu lifi üretimi aşağıdaki basamaklardan oluşmaktadır.

    004bambu

    1. Hazırlık: Bambu yaprakları ve gövdedeki yumuşak ve süngerimsi dokular ekstrakte edilir ve parçalanır.

    2. Islatma: Parçalanmış olan bambu selülozu 20-25C° sıcaklıkta alkali selüloz oluşturmak üzere 1-3 saat Sureyle %15-20’lik sodyum hidroksit çözeltisine daldırılır.

    3. Presleme: Sodyum hidroksit çözeltisinin uzaklaştırılması için bambu alkali selülozu preslenir.

    4. Parçalama: Selülozun daha kolay islenebilmesi ve yüzey alanını artırmak için alkali selüloz küçük parçalara ayrılır.

    5. Kurutma: Küçük parçalara ayrılan alkali selüloz, oksijenle temas etmesi için 24 saat sureyle kurumaya bırakılır. Bu süreç esnasında alkali selüloz kısmen okside olur ve yüksek alkali niteden dolayı daha düşük molekül ağırlığına ulaşır. Bu indirgenme eğirme çözeltisinde uygun viskozite elde etmeye yeterli olacak kısa zincirler oluşması için kontrol edilmelidir.

    02bambu

    6. Sulfirizasyon: Bu aşamada, alkali selüloz çözeltisine karbon disulfid eklenerek sulfirizasyon sağlanır.

    7. Ksantatlama: Sulfirizasyon aşamasından kalan karbon disulfid buharlaşma yoluyla uzaklaştırılır ve sonuçta selüloz sodyum ksantat oluşur.

    8. Çözündürme: Bu aşamada, selüloz sodyum ksantat çözeltisine seyreltik sodyum hidroksit çözeltisi eklenir ve %5 sodyum hidroksit ve %7-15 bambu lifi selülozu ihtiva eden viskoz çözeltisi elde edilir.

    9. Lif çekimi: Birbirini izleyen olgunlaştırma, filtreleme ve gazlardan arındırma işlemlerinden sonra viskoz bambu selülozu düzelerden seyreltik sulfirik asit çözeltisine gönderilerek selüloz sodyum kantatın sertlesmesi ve selülozik bambu liflerine dönüştürülmesi sağlanır. Rejenere bambu lifinin kimyasal üretim yönteminin viskon reyon üretimine büyük ölçüde benzerlik göstermesi nedeniyle rejenere bambu lifi bambu viskoz olarak da isimlendirilebilmektedir.

    08bambu

    Bambu lifi aynı zamanda mekanik yontemle de uretilebilmektedir. Mekanik yöntemde, bambu bitkisinin odunsu kısımları parçalanır ve doğal enzimlerle yumuşak bir hale gelmesi sağlanır. Böylelikle lifler mekanik olarak yapıdan ayrılır ve iplik üretiminde kullanılır. Bu yöntem daha fazla işgücü gerektirmesi ve maliyetinin yüksek olması sebebiyle daha az tercih edilmektedir.Rejenere bambu lifinin enine kesiti ve boyuna görüntüsü konvansiyonel viskon reyon lifine büyük ölçüde benzerlik göstermektedir.

    Rejenere bambu lifi, enine kesitini incelendiğinde çok miktarda mikro boşluk ve çukurların yer almasından dolayı yüksek seviyede nem tutma özelliğine ve hava geçirgenliğine sahiptir. Bambu lifinin enine kesiti elips seklinde olup ortası boşluklu bir yapıda olan doğal bambu lifinin bu yapısından dolayı rejenere bambu lifinde olduğu gibi su absorbsiyonu ve nem iletkenliğinin yüksek olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Ayrıca, doğal bambu lifinin uzunluğu boyunca düzensiz bir şekilde dağılmış olan yatay çizgiler ve boğumlar bulunmaktadır Konvansiyonel viskon ve Tencel ile karsılaştırıldığında rejenere bambu lifi daha düşük kristaliniteye sahiptir. Dolayısıyla, yapılarında bulunan amorf bölge oranının daha fazla olmasından dolayı rejenere bambu ve konvansiyonel viskon liflerinin nem absorbsiyonu ve kuruma özellikleri Tencel’den daha iyidir. Öte yandan, rejenere bambu lifinin termal stabilizesi konvansiyonel viskon ve özellikle de Tencel kadar yüksek değildir. İncelik ve uzunluklarına göre rejenere bambu lifinin çeşitleri aşağıda görülmektedir.

    07bambu

    Bambu lifi ayrıca filament olarak da üretilmektedir.Piyasadaki mevcut bambu liflerinin uzunluk ve incelik değerlerinden de görüldüğü üzere bambu lifi hem kısa lif iplik eğirme sistemlerinde hem de gerek strayhgarn gerekse kamgarn olmak üzere uzun lif iplik eğirme sistemlerinde kullanılabilmektedir.Rejenere bambu lifine 20 oC sıcaklık ve %65 izafi nem’in bulunduğu test koşullarında elde edilen fiziksel parametreler aşağıda görülmektedir.

    Bambu lifinin yumuşaklık, doğal anti bakteriyel özelliği, hava geçirgenliği, UV ısınları önleme gibi birçok olumlu özelliklerinin yanında mukavemetinin, özellikle yas mukavemetinin oldukça düşük olduğu ve bu durumun boya ve terbiye işlemlerinde kısıtlayıcı bir faktör olduğu belirtilmektedir.

    03bambu

    Daha önce de belirtildiği gibi bambu lifi hem kısa lif iplik eğirme sistemlerinde hem de gerek strayhgarn gerekse kamgarn olmak üzere uzun lif iplik eğirme sistemlerinde %100 bambu olarak ya da çeşitli karışımlarda kullanılabilmektedir. Kısa lif eğirme sisteminde de ring, rotor ve özlü iplikler (core yarn) üretilmektedir.

    BAMBU LİFİNİNİ KULLANIM ALANLARI

    Erkek ve bayan iç ve dış giyim ürünleri: Bambu lifi, vücutta oluşan teri anında emmesi, serinlik hissi vermesi, parlaklığı, yumuşaklığı ve dokumluluğu gibi özelliklerinden dolayı erkek ve bayan dış giyim ürünlerinde kullanılabilmektedir. Bunların yanında doğal anti-bakteriyel özelliği iç giyim ürünleri ve çoraplarda kullanılmaktadır. UV ısınlarını kırma özelliği de özellikle yazlık giysiler için uygundur.

    002bambu

    Hijyenik ürünler ve tıbbi tekstil ürünleri: Bambu lifi doğal anti-bakteriyel özelliğinden dolayı bandaj, maske, hastane giysileri, gıda ambalajları gibi pek çok sıhhî urun ve tıbbi tekstil ürünleri için kullanılmaya elverişli olarak görülmektedir. Doğal anti-bakteriyel özelliğinden dolayı bambu lifinden elde edilecek sağlıklı ürünlerde kimyasal anti mikrobik madde ilavesi gerektirmediği için ciltte alerjik oluşumlara yol açmamaktadır.

    Özellikle bambu lifinden yapılan nonwoven ürünler viskon lifinden üretilen nonwoven ürünlere büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. Ayrıca bambu lifinin doğal anti bakteriyel özelliği sayesinde sağlıklı bez, koruyucu tampon ve bez, ağız maskesi ve gıda ambalajı gibi sağlıklı ve tıbbi ürünler alanında geniş bir uygulama alanı bulacağı beklenmektedir.

    Ev tekstili: Nem absorbsiyonun yüksek olması, yumuşaklık ve anti-bakteriyel özelliği bambu lifinin havlular için uygun bir elyaf olmasını sağlamaktadır. Yatak çarşafı, nevresim, battaniye gibi çeşitli ev tekstili ürünlerinde kullanılan bambu lifi UV ısınlarını kırması özelliği ile perdeler için de elverişlidir.

    Bambu lifi hazır giyim ve ev tekstili ürünlerinin yanında sıvı filtrasyonu, toprak stabilizasyonu ve erozyonu önleme amacıyla kullanılan jeotekstil ürünlerinde, hava ve suyu temizleyen filtrasyon malzemelerinde, sulardan ve sulak arazilerden petrolün ayrılması için tasarlanan özel emici materyallerde, endüstriyel kayış ve filtrelerde, kord bezi üretiminde, otomobillerde, yapılarda, tıbbi tekstil ürünlerinde ve havacılık sektöründe kullanılmaktadır. Bambu lifi ayrıca hafiflik ve yüksek performans acısından metallere alternatif olan bugünün yüksek teknoloji urunu kompozit malzemelerde de kullanılmaktadır.

    01bambu

    BAMBU KUMAŞLARA UYGULANAN TERBİYE İŞLEMLERİ

    Terbiye işlemlerinde genellikle aşağıdaki sıra izlenmektedir: Yakma, haşıl sökme, ağartma, selüloz ile enzimatik işlem, boyama, bitim işlemleri

    Yakma:Yakma işleminin amacı kumaş yüzeyindeki tüycüklerin uzaklaştırılması, yüzeyin pürüzsüzleştirilmesidir. Soğutucu silindirlerin kullanılmaması yakma kalitesini artırmaktadır.

    Haşıl Sökme: Kumaşın üzerinde bulunan haşıl cinsine ve miktarına göre bir haşıl sökme işlemi yapılmaktadır.

    Hidrofilleştirme-Ağartma: İstenen beyazlık ve hidrofillik derecesine göre diğer selülozik elyaflara uygulanan işlemler uygulanabilmektedir.

    05bambu

    Boyama- Baskı:Selülozu boyayan tüm boyarmaddelerle boyanabilmekte ve basılabilmektedir.

    Selüloz ile Enzimatik İşlem:Selülozla yapılan enzimatik işlem sonundadoğal bambu lifleri daha ince,daha yumuşak daha iyi bir tutuma sahipolurlar ve giyim-kullanım özelliklerigeliştirtmiş olur. İşlemde dikkat edilmesigereken en önemli nokta; kumaşmukavemetinin mümkün olduğuncakorunmasıdır. Bunu sağlamak için kullanılanenzim konsantrasyonu, süre,PH, sıcaklık gibi işlem parametrelerikontrol edilmelidir. Selülozla yapılanişlem sonunda lifte degradasyon meydanagelmektedir. Bu degradasyonabağlı olarak lifin kristalin bölge oranıartmakta, kristalin bölgedeki molekülboyutu azalmaktadır. Lifin bükülmedirenci düşmekte ve kullanım özelliklerigelişmektedir.

     

    Yazan Pazar, 13 Mart 2016 21:25 in Tekstil Lifleri Okunma 2841 defa