• Haşıl soruları
    Yazan

    S.1 Haşıl nedir?

    C.1. Özellikle tek kat çözgü ipliklerinin ve puntasız bükümsüz filament ipliklerinin dokuma esnasında etkileneceği mekanik sürtünmelere karşı dayanıklılığının arttırılmasıdır. Çözgü ipliklerinin sürtünme ve gerilim kuvvetlerine dokuma işlemi sırasında mukavemet kazandırmak amacı ile yapılan haşıl işlemi, iplik yüzeyinin haşıl adı verilen madde ile kaplanarak sürtünmeyi en aza indirmeyi sağlayarak olabilecek ipliğin fiziksel ve yapısal olarak etkilenmemesine dayanan dokuma hazırlık işlemidir.

    S.2. Haşıllama işlemi hangi hazırlık işleminden sonra hangi makinede yapılır?

    C.2. Haşıllama işlemi çözgü hazırlama işleminden sonra, haşıl makinelerinde yapılır.

    S.3.Haşıllaması yapılacak çözgü hangi çözgü makinesinde hazırlanır?

    C.3. Seri çözgü makinelerinde hazırlanmış leventler haşıl makinelerinde aynı anda haşıl ve birleştirme işlemi yapılır.

    S.4.Haşıllama işleminin amacları nelerdir?

    C.4. 1-Çözgü ipliğine mukavemet kazandırmak.

    2-Çözgü ipliğine elastikiyet kazandırmak.

    3-Çözgü ipliğine kayganlık kazandırmak.

    4-Statik elektriklenmeyi önlemek.

    5-Çözgü ipliğinin yüzeyindeki lifleri iplik gövdesine yapıştırmak.

    6-Çözgü ipliğinde düzgün ve esnek bir film tabakası oluşturmak.

    7-Çözgü ipliği cinsine göre gereken nemi ipliğe kazandırmak.

    8-okuma sırasında ipliklerin birbirlerine sürtünerek pamuklaşmasını önlemek. 

    9-İmal edilecek kumaşın cinsine göre çözgü makinesinde çözgüsü yapılan çözgü leventlerinin birleştirilerek tek bir levent hâline getirmek.

    10-Çözgü ipliklerini dokuma levendine optimum ve eşit gerginlikte sarmak.

    11-Dokuma makinesinin randımanını ve kumaş kalitesini artırmak için çözgü ipliğinin özelliklerini iyileştirmek.

    12-Haşıllamanın esas amacı dokuma işleminin yapılması sırasında çözgü kopuşlarını ortadan kaldırmak veya en aza indirmektir.

    S.5. Haşıl flottesini hazırlamak için gerekli olan maddeler genel olarak kaç sınıf altında gruplandırılabilir ve bunlar nelerdir ?

    C.5. 1-Yapıştırıcı maddeler,

    2-Yumuşatıcı

    3-Yağlayıcı maddeler, özel nedenlerle haşıla ilave edilen (yardımcı maddeler)

    S.6. Haşıllama işlemi için kullanılacak ilk temel madde nedir?

    C.6. Haşıllama işlemi için kullanılacak ilk temel madde normal sudur.

    S.7.Haşıl flottesinde yapıştırıcı maddelerin amacı veya görevi nedir, açıklayınız?

    C.7 Haşılda kullanıldığı miktar ve işlevleri bakımından büyük öneme sahiptir. Bu maddeler elyaf uçlarının birbirine tutunmasını sağlayarak iplik mukavemetinin artmasını sağlar.

    S.8 Haşıl flottesinde yapıştırıcı maddelerden olan TABİİ NİŞASTALAR nelerdir?

    C.8. Buğday, patates, mısır, pirinç nişastası gibi gruplara ayrılırlar.

    S.9. Haşıl flottesinde yapıştırıcı maddelerden olan MODİFİYE / SUDA ÇÖZÜNÜR ) NİŞASTALAR nelerdir?

    C.9.Bunlar suda kolay çözünen ve soğutulduğunda bozulmayan nişastalardır.

    S.10- Haşıl flottesinde yapıştırıcı maddelerden olan ZAMKLARIN görevi nedir ?

    C.10.Yapıştırıcı gücü fazla olan bu maddeler kısa elyaf kullanıldığında haşıl karışımına ilave edilir. Haşıl gidermede nişasta molekülerini kapladığından zorluk çıkarırlar. Bu yüzden az kullanılmaları uygundur. Temel haşıl maddeleri, makro molekülü film oluşturabilen ve liflere belirli yapıda, tutunma yeteneğine sahip olan doğal veya yapay maddeler olarak tanılanabilir.

    S.11. Haşıl flottesinde YUMUŞATICI VE YAĞLAYICI maddelerin amacı veya görevi nedir, açıklayınız?

    C.11.Çözgü ipliklerine kayganlı vererek tezgâhtaki sürtünmeleri azaltır.

    S.12. Haşıl flottesinde yumuşatıcı maddelerden olan DONYAĞININ görevi nedir?

    C.12.Hayvansal yağardan elde edilir. Hem yağlayıcı hem de yumuşatıcı etki gösterir.

    S.13. Haşıl flottesinde yumuşatıcı maddelerden olan SABUNUN görevi nedir?

    C.13.Yumuşatıcı olarak kullanılır. İpliklerin sürtünmesini azaltır.

    S.14. Haşıl flottesinde yumuşatıcı maddelerden olan ZEYTİNYAĞININ görevi nedir?

    C.14.Yağlayıcı ve yumuşatıcı özelliği vardır.

    S.15. Haşıl flottesinde yumuşatıcı maddelerden olan PARAFİN MUMUNUN görevi nedir?

    C.15.İpliğe kayganlık kazandırır.

    S.16.Özel nedenlerle haşıla ilave edilen maddelerden olan KÖPÜK GİDERİCİLER hangi amaçtan dolayı kullanılır ve nelerdir?

    C.16.Haşıl karışımında oluşabilecek köpüklenmeyi önlemek amacıyla kullanılırlar. Asetik asit, kalsiyum, çinko klorür ve benzeri kimyasal maddelerdir.

    S.17. Özel nedenlerle haşıla ilave edilen maddelerden olan BOZULMAYI ÖNLEYİCİ MADDELER hangi amaçtan dolayı kullanılır?

    C.17. Bu maddeler haşılı ve haşıllanmış çözgülerin küllenmesini ve bozulmasını önler.

    S.18. Özel nedenlerle haşıla ilave edilen maddelerden olan SU ABSORBLAYICILAR hangi amaçtan dolayı kullanılır ve nelerdir?

    C.18.Bu maddeler suyu emip haşılı tamamen kurumasını önler. Çinko klorür, kalsiyum klorür gibi tuzlardır.

    S.19. Özel nedenlerle haşıla ilave edilen maddelerden olan HAŞIL MADDELERİNİN ERİMESİNİ VE KARIŞMASINI ÇABUKLAŞTIRAN MADDELER hangi amaçtan dolayı kullanılır ve nelerdir?

    C.19.Bunlar sirke asidi, sülfürik asit, sodyum hidroksit, sodyum karbonat gibi maddelerdir. Yardımcı haşıl maddeleri arasında en fazla kullanılan vakslardır. Vakslar kurutuculardan çıkan haşıllı ipliğin statik elektriklenmesinin önlemesi için uygulanan maddelerdir. Vakslama işlemi sonucu ayrıca ipliklerin kayganlı özelliklerinin artması sağlanır. Vakslama sonucunda ipliklerde lamel arkasında boncuklanma, tarak arkasında pamuklanma ve temiz ağızlık açılmaması gibi istenmeyen durumlar engellenir.

    Haşıl dokuma işlemi bittikten sonra kolayca sökülebilir özellikte olmalıdır, aksi takdirde bir sonraki terbiye işlemlerinde problem oluşturabilir.

    S.20.Haşıl karışımında bulunması gereken özellikler nelerdir, maddeler halinde yazınız?

    C.20.a-Yapışkanlık

    b-Elastikiyet

    c-Kayganlık

    d-Nem alma

    e-Bozulma ve ekşimeye karşı dayanıklılık

    S.21. Haşıl karışımında bulunması gereken özelliklerden olan YAPIŞKANLIĞI açıklayınız?

    C.21.Haşıl karışımından beklenen en önemli etken yapışkan olmasıdır. Genellikle bu etkiyi nişasta sağlar. Çok kuvvetli haşıl yapılması gerektiğinde haşılı içerisine bir miktar tutkal ilave edilir.

    S.22. Haşıl karışımında bulunması gereken özelliklerden olan ELASTİKİYETİ açıklayınız?

    C.22.Haşıl karışımı içerisinden geçirilen çözgü iplikleri kurutulur. Haşıllanmış çözgü ipliklerinin dokuma leventlerine sarılması esnasında çözgü ipliği üzerindeki kuru haşıl tabakasının dökülmemesi için haşıl karışımına esneklik kazandıracak, kırılganlığı önleyecek maddeler eklenir.

    S.23. Haşıl karışımında bulunması gereken özelliklerden olan KAYGANLIĞI açıklayınız?

    C.23.Haşılı ipliklerle çalışma esnasında sürtünme kuvvetlerine karşı kayganlık kazandırmak için haşıl karışımına bir miktar sabun, parafin vb. maddeler eklenir.Sabun ayrıca kumaş dokunduktan sonra da üzerindeki haşılı sökmek için yıkama işlemlerini kolaylaştırır.

    S.24. Haşıl karışımında bulunması gereken özelliklerden olan NEM ALMAYI açıklayınız?

    C.24.Tekstil ham maddeleri ile çalışma randımanının artması için belirli bir rutubetin olması zorunludur. Rutubet ipliğin esnekliğini ve mukavemetini artırır. Haşıllanmış ipliklerin üzerindeki film tabakası ortamdaki nemin ipliğe nüfuz etmesini engeller.

    Bunun için haşıl karışımı içine bazı kimyasallar eklenerek çözgü ipliklerinin çalışılan ortamdaki nemden faydalanması sağlanır. Gliserin, kavrulmuş tuz, magnezyum klorür gibi maddeler bu amaç için kullanılır.Genelde nem alma için kullanılan madde gliserindir. Çünkü gliserin ipliklere aynı zamanda yumuşaklık ve esneklik kazandırır.

    S.25. Haşıl karışımında bulunması gereken özelliklerden olan BOZULMAYA VE EKŞİMEYE KARŞI DAYANIKLILIĞI açıklayınız?

    C.25.Haşıl karışımından dolayı çabuk bozulabilmektedir. Haşılı uzun süre bozulmadan korumak amacıyla haşıl içerisine genellikle çinko klorür, formalin ve fenol gibi maddeler karıştırılmaktadır.

    S.26. Haşıl reçetesini hazırlarken önemli olan noktalar nelerdir?

    C.26. 1-İplik ham maddesi (pamuk, polyester, rayon, yün veya karışımları)

    2-İplik tüylülüğü

    3-İplik yapısı (ring, open end vb.)

    4-Kullanılan su tipi (taze veya geri kazanılmış)

    5-Dokuma makinesi tipi ve hızı

    6-İlave maddelerin % oranı

    7-Çözgü ipliğinin yoğunluğu

    8-Haşıl sökme işlemleri

    9-Haşılın geri kazanımı ve enzim kullanımı

    10-Haşıl makinesinin tasarımı ve tekne sayısı

    11-Çevre ile ilgili sınırlamalar

    12-Çözgü ve atkı ipliğinin numarası

    13-Çözgü ipliğinin durumu (ham, boyanmış, yaş, kuru vb.)

    14-Çözgü ve atkı sıklığı

    15-Dokuma makinesinin cinsi ve hızı gibi parametreler göz önüne alınarak hazırlanır.

    S.27. Haşıl pişirme kazanının özellikleri nelerdir ?

    C.27. Haşıl kaynatma kazanları üretimi aksatmayacak uygun bir hacimde ve açık tip ise yüksek devirli olmalıdır.

    Haşıl kaynatma kazanlarına haşıl maddelerinin ilavesi daima ağırlık miktarlarına göre az olandan çok olana doğru olmalıdır.

    Çünkü yumuşatıcıların dışında miktarı az olan haşıl maddeleri haşıl filmini kuvvetlendirici maddelerdir ve suyu çok emerler.

    Miktarı yüksek olan haşıl ana maddesi önce dökülür ise su hemen koyulaşacağından emme zor olur.

    Böyle bir durumda ise haşıl kazanı içerisindeki karıştırıcı pervanelerin devri düşer. Pervane devrinin düşmesiyle haşıl flottesinde topaklanmalar oluşur.

    Haşıl karışımını hazırlamak için kaynatma kazanı ile birlikte haşıl dinlendirme kazanı kullanılır.

    Pişirme kazanı sürekli yüksek devirle karıştırıldığından haşıl karışımı içerisinde hava kabarcıkları oluşur.

    Bu hava kabarcıklarının haşıl karışımı dinlendirilerek yüzeye çıkması sağlanır.

    Eğer hava kabarcıkları giderilmezse ipliğe haşılla birlikte hava da emdirileceğinden dokumada pamuklanma oluşur.

    S.28. Haşıl pişirme kazanının bakımı, temizlenmesinde ve dikkat edilecek hususlar nelerdir?

    C.18.Haşıl pişirme kazanı temiz olmalıdır.

    Termometre ve manometre düzgün çalışmalıdır.

    Haşıl banyosuna konacak maddelerin oranı hassas olmalı ve kontrol altında tartım işlemi yapılmalıdır.

    Haşıl miktarı ve kazan kapasitesine göre, kazana su ilavesi yapılmalıdır.

    İlk önce nişasta olmak üzere, haşıl maddeleri sırayla azar azar ilave edilmelidir.

    En az 15 dakika banyo karıştırılır.

    Kazan sıcaklığı 60 dereceye yükseltilir, gerekli olduğunda sıcaklık 120 dereceye kadar artırılabilir.

    Nişastanın tamamen açılması için bu sıcaklıkta 20–30 dakika karıştırılır.

    Haşıl pompa ve borular yardımıyla haşıl teknesine taşınır.

    Haşıl teknesinde banyoda kullanılan maddelerin yüzdesi, viskozite, sıcaklık ölçülür.

    S.29. Haşıl makinesinde kullanılan kontrol aletleri nelerdir ve bunların görevi nedir?

    C.29.Silindir sıcaklığını ölçen termometreler

    Silindir baskılarını ölçen monometreler

    Makine hızını ölçen takometreler

    Çıkış rutubetini ölçen takstometreler

    Buhar basıncını ölçen manometreler

    Haşıl teknesi sıcaklığını ölçen termometreler

    Haşıl vizkozitesini ölçen vizkozimetreler

    Haşıllı ipliğin uzama oranını ölçen aparat

    Nemliliği ölçmek için higrometre

    Çözgü uzunluğunu ölçmek için metre sayaçları

    S.30. Haşıl kaynatma kazanında haşıl kaynatmayı anlatınız?

    C.30.Yeni haşıl banyosu hazırlanmadan önce pişirme kazanı temizlenir. Temizleme işlemi pişirme kazanına su alınıp karıştırıcı çalıştırılarak yapılır. Temizleme suyu tahliye boruları yardımıyla boşaltıldıktan sonra haşıl banyosunu hazırlamak üzere kazana reçetede belirtilen miktarda su alınır. Yapay haşıl maddeleri tek başına kullanılacaksa haşıllama flottesinin hazırlanması kolaydır. Genellikle haşıllama maddesini hesaplanmış miktarda suyla birlikte karıştırarak 60–80ºC’ye kadar ısıtmak yeterlidir.

    Genellikle büyük ölçekli işletmelerde aşırı yoğunluktan veya ikiden fazla haşıl makinesi bulunan işletmelerde sürekli hazırlanmış haşıl maddesi ihtiyacı vardır. Böyle işletmelerde makinenin sayısı kadar veya daha fazla haşıl kaynatma ve dinlendirme kazanı bulunmalıdır. Ayrıca her bir grup haşıl kaynatma ve dinlendirme kazanı haricinde bir de haşılın yedekte bulundurulduğu besleme kazanı mevcuttur. Haşıl bu kazanlarda istenilen derecede sıcaklıkta ve kıvamının değişmemesi için mikserler ile karıştırılarak yedeklenmiş bir pozisyonda özelliklerini muhafaza etmektedir.

    Nişasta içeren haşıl flottelerinin hazırlanmasında ise önce nişasta tozu karıştırarak soğuk suya dökülür, kullanılıyorsa sentetik haşıl maddesi de ilave edilir. Kazanın içerisine doğrudan buhar gönderilerek kaynatma yapılır.

    S.31. Haşıl konsantrasyonu ne demektir?

    C.31. 100 kg haşıl karışımında kullanılan kuru katı madde miktarının kg cinsinden değeridir. Refraktometre ile ölçülür.

    S.32. Haşıl viskozitesi ne demektir, açıklayınız?

    C.32. Haşılın akışkanlık direncidir.

    Viskozimetre ile ölçülür.

    Viskozite fazla ise akışkanlığı azalır.

    Viskozite haşıl flottesinin konsantrasyonuna bağlıdır.

    Düşük bir konsantrasyon düşük bir viskozite verir.

    Dolayısıyla haşıl alma da düşük olur.

    Bu nedenle haşıllama işleminde kullanılacak haşıl flottesinin konsantrasyonu çok iyi bir şekilde ayarlanmalıdır.

    Bu şartlar dikkate alındığı takdirde haşılın viskozitesi tüm haşıllama işlemi boyunca sabit tutulabilir.

    Manometre ile haşıl kazanının iç basıncı ölçülür ve sabit kalmasının sağlanması için kontrol altında tutulur.

    Haşıl kaynatma, dinlendirme ve yedeklenme işlemlerinin yapıldığı işletmelerde kullanılan modern bilgisayar sistemleri ile istenen sıcaklık basınç ve benzeri değerler çok kolay bir şekilde değiştirilebilmekte ve kontrol altında tutulabilmektedir.

    Haşıl kaynatma ve dinlendirme sıcaklıkla aynı değildir.

    Haşıl kaynatma için daha yüksek bir sıcaklığa ihtiyaç vardır.

    Bu değere basınç yardımıyla ulaşılmaktadır.

    Dinlendirme için ise yine kazanın sıcaklık değeri belirli bir değerde tutulmalı ayrıca viskozitesi içinde sürekli katılaşmaları önlemek amaçlı haşıl maddesi karıştırılmalıdır.

    İşletmelerde kullanılan bilgisayar otomasyon sistemleri ile haşıl kaynatma, haşıl dinlendirme, haşıl besleme (Büyük işletmelerde yedek olarak kullanılır.), haşıl maddelerinin stok kontrolü tüketim bilgileri ve benzeri tüm işlemler haşıl dairesinde yapılan çalışmalar oto kontrol altında yapılmaktadır. Özellikle kullanılan haşıl maddelerinin takibinin yapılması işletme için gereken ham madde ihtiyacının da anında tespit edilmesi zaman kaybını önlemektedir. Ayrıca haşıl hazırlama kısmında kaynatma, dinlendirme ve besleme kısımlarında kullanılan sıcaklık, basınç ve diğer bilgilerin kontrolünün yapılaması kolaylığı sunmaktadır.

    S.33. Haşıl banyosu hazırlanıp dinlendirme kazanına gönderildikten sonra yapılan kontroller nelerdir?

    C.33. Haşıl konsantrasyonu ve Haşıl viskozitesi.

    S.34. Haşıl makinesinin ana elemanları nelerdir, maddeler halinde yazınız?

    C.34.a-Haşıl sehpası

    b-Haşıl teknesi

    c-Sıkma silindirleri

    d-Kurutma bölgesi

    e-Çapraz çubuklar

    f-Haşıl tarağı

    g-Levende alma

    S.35. Haşıl makinesinin ana elemanlarından olan HAŞIL SEHPASINI anlatınız?

    C.35.Haşıl sehpasına çözgü salma bölgesi de denir.

    Haşıllanacak çözgü iplikleri sabit bir ende ve sayıda çözgü makinesinde ham leventlere sarılır.

    Hazırlanmış olan bu leventler tek tek haşıllanarak daha sonra birleştirilebilir ya da hepsi birden haşıllanarak tek bir levent hâlinde sarılabilir.

    Leventlerden sağılan ipliklerin eşit gerilim altında, birbirine paralel olarak ve karışmadan haşıl teknesine sevk edilmesi gerekir.

    Değişen levent çapına göre gerilimin ayarlanması regülâtörler ile sağlanır.

    S.36. Haşıl makinesinin ana elemanlarından olan HAŞIL TEKNESİNİ anlatınız?

    C.36.Haşıl karışımının içinde bulunduğu ve çözgü ipliklerinin haşıllandığı kısımdır.

    Bir ön tekne ile içice geçmiş ikinci bir tekneden oluşur (Eski makinelerde tek tekne bulunur.).

    Haşıl teknesinde çözgü ipliklerini daldıran, yönlendiren ve fazla haşılı sıkan silindirler bulunur.

    İpliğin özelliğine göre tek veya çift daldırma yapılabilir.

    Bazı makinelerde ise çözgü iplikleri haşıl teknesine daldırılmayıp silindirlerin bir kısmı haşıla daldırılıp bir kısmı çözgülerle temas ederek haşıl işlemi yapılabilir.

    Bu bölüm yağ işlem bölümüdür.

    Bu nedenle haşıl teknesi paslanmaz çelikten üretilir.

    Çözgü salma bölgesinden gelen çözgü iplikleri teknede bulunan haşıl banyosuna sevk silindirleri vasıtasıyla iletilir.

    Çözgü iplikleri daldırma silindirlerinin altından geçerek sıkma silindirlerine sevk edilir. Yüksek çözgü sıklıklarında veya çok sayıda çözgü olması hâlinde iyi bir haşıl alma sağlamak için çözgü ipliklerini ayırmak gerekir.

    Bu durumda iplikler haşıl teknesinde iki ayrı daldırma silindirinden ayrı ayrı geçirilir.

    Diğer bir seçenek ise iki adet haşıl teknesi kullanmaktır.

    Tek tekneli haşıl makineleri kalın ve fazla tel sayısına sahip çözgüler için uygun değildir.

    Daldırma silindirlerinde bir önemli nokta da batırma derinliğidir.

    İpliklerin haşıl banyosu içinden geçiş zamanı batırma derinliğine ve makine hızına bağlıdır.

    Örneğin 50 m/dk hızda 70 cm derinlikte çözgünün haşıl banyosuyla teması 0.84 sn.dir. Flottede kalma zamanı arttıkça ıslanma artar.

    Haşıl banyosunun ;

    %R (konsantrasyon)

    PH

    T(sıcaklık)

    Viskozite değerleri

    Hassas olarak kontrol edilmelidir. Tekne cidardan ve banyo içinden olmak üzere ısıtma tertibatı tarafından iki şekilde ısıtılır.

    Ayrıca tekne üzerinde haşıl seviyesini sürekli kontrol eden haşılın daima aynı seviyede kalmasını sağlayan algılayıcı pnömatik sensör bulunur. Teknedeki haşıl banyosu daim sırasında mümkünse filtre edilmeli ve devridaimden gelen banyo direkt olarak çözgü ile temas ettirilmemelidir.

    Yazan Pazar, 24 Mart 2019 17:37 in Ders Soruları Okunma 196 defa Devamını oku...