• Ön Terbiye İşlemi-Serisinin Uzaklaştırılması-İpek
    Yazan

    Ham ipek lifi incelendiğinde lifin iç kısmında fibroin tabakası, dış kısmında ise lifi kaplayan serisin tabakası görülür.

    Ham ipek lifinin %72-81’ni fibroin, geriye kalan %19-28’ni ise serisin oluşturur.

    Serisin tabakası, ipeğin dış kısmındaki fibroin kısmının mükemmel parlaklığını örterek life sarımsı bir renk verir ve sert bir tutum kazandırır.

    İpeğin kendine özgü yumuşaklığına, parlaklığına, beyazlığına sahip olabilmesi için serisinin uzaklaştırılması gerekir.

    İpek liflerinin terbiyesi serisinin kısmen veya tamamen uzaklaştırılması ile başlar.

    Serisin uzaklaştırma işlemine halk tarafından “zamk çıkarma işlemi” denir.

    Diğer taraftan serisinin uzaklaştırılması %20–25 arasında bir ağırlık kaybı demek olduğundan bazı durumlarda serisin kısmen uzaklaştırılır.

    Özel sert tutumlu ipek iplikler elde edilmek istendiğinde ise serisin hiç uzaklaştırılmaz.

    Serisin fibroinin çevresini saran koruyucu bir tabaka oluşturduğundan iplik yapımı, dokuma ve örme sırasında mekaniksel etkilere karşı lifi koruduğu için faydalıdır.

    Bu nedenle serisin, mümkün olduğu kadar geç safhada uzaklaştırılır.

    Genel olarak doğal ipekten yapılmış kumaşların terbiye edilmesi ipliklerin terbiye edilmesinden daha ekonomik olduğundan serisini uzaklaştırma işleminin kumaşlara uygulanması daha yaygındır.

    Ancak hassas olan ipekli kumaşların terbiye işlemlerindeki zorluklar nedeniyle genellikle iplik hâlinde serisin uzaklaştırma işlemi yapılmaktadır.

    Ülkemizde ipek, daha çok halı ipliği olarak kullanıldığı için terbiye işlemleri daha çok iplik hâlindeyken yapılır.

    İpekli mamullerin ön terbiyesinde kullanılan makineler:

    1-Püskürtmeli çile boyama makineleri

    2-İpeğin ön terbiyesi ve boyanması için tasarlanmış overflow boyama makineleri

    3-Yıldız çerçeveli boyama makineleri

    4-İpekli kumaşların açık en muamelesi için uygun, askılı ön terbiye makineleri

    İpek iplikleri, elde edilirken çile hâlinde sarıldığından terbiye işlemleri genellikle çile hâlinde ipliklere uygulanmaktadır.

    Çileler ya çile boyama makinelerinde ya da teknelerle terbiye işlemleri görür.

    İpek çilelere ön terbiye işlemleri günümüzde daha çok püskürtmeli çile boyama makinelerinde yapılır.

    Klasik çile boyama makinelerinde çalışırken ipliklerin karışmaması ve tüylenmemesi için çileler torbalara konulduktan sonra makineye yerleştirilerek ön terbiye işlemleri yapılır.

    Çoğu zaman ipek liflerinin üzerinden serisinin tamamının uzaklaştırılması istenmez.

    Böyle durumlarda serisin uzaklaştırma işlemi kısmen yapılır.

    İpekli mamullerden serisin uzaklaştırıldığında mamul; kendine özgü beyaz-krem renge, mükemmel bir parlaklığa ve muhteşem bir yumuşak tutuma sahip olur.

    İpekli mamullerin serisin uzaklaştırma işleminde aşağıdaki kimyasal maddeler kullanılır:

    1-Yeşil sabun (Marsilya sabunu): Serisini çözerek ipekten uzaklaştırmaya yarayan, alkali içermeyen, zeytinyağından elde edilmiş bir sabun türüdür.

    2-Soda/Sodyum karbonat (Na2CO3): Serisinin çözülmesini kolaylaştırır ve bazik ortamı sağlar.

    3-Sodyum bikarbonat (NaHCO3): Serisinin çözülmesini kolaylaştırır ve bazik ortamı sağlar.

    4-Enzim: Serisini çözerek ipekten uzaklaştırılmasını sağlayan kimyasaldır.

    5-Non-iyonik tensid: Serisini ipekten uzaklaştırmaya yarayan bir deterjandır.

    6-Polifosfat: Su sertliğini giderici (yumuşatma) maddedir.

    Serisin Uzaklaştırma Sonucu Oluşan İpek Çeşitleri

    Ecru (ekru) ipeği:

    Bu ipekler, boyahaneye hiçbir işlem görmeden gelir.

    İpek çok serttir.

    Bunlar boyamadan önce sıcak sulu ortamlarda, flotteye % 10-12 sabun koyularak 30 dakika muamele edilir.

    Bu yıkama sonucunda serisinin % 3-5’i gider.

    Çözgü ipliği olarak kullanılan bu tür ipeklere ecru veya sert ipek denir.

    Daha çok dantel, tül gibi malzemelerin yapımında tercih edilir.

    Souple (suple) ipeği:

    Ham ipek, % 10-20 yeşil sabunla 60-70 oC’de 1-2 saat muamele edilir.

    Bu işlem sonucunda ipeğin üzerindeki serisinin yarısı çözeltiye geçer, uzaklaştırılır.

    Serisini yarı yarıya uzaklaştırılarak elde edilen bu ipeğe souple ipeği veya esnek ipek denir.

    Ağırlık kaybı % 8-15 kadardır.

    Bu tür ipekler daha dolgundur ancak daha mattır.

    Atkı ve çözgü ipliği olarak kullanılır.

    Cuite (kuit) ipeği:

    Bu ipeğin serisini tamamen alınmıştır.

    Serisini tamamen uzaklaştırılmış yani sadece fibroinden oluşan ipek liflerine cuite ipeği veya yumuşak ipek denir.

    Parlaklık ve tutum bakımından en kıymetli liflerdir.

    Kuit ipeği eldesi sırasında ağırlık kaybı %25-30’dur.

    Serisin uzaklaştırma işlemi şöyle yapılır:

    % 30–60 yeşil sabun (marsilya sabunu) yumuşak sudan oluşan bir flotte içinde 95 oC’de 1.5 saat muamele edilir.

    Sonra sıcak ve soğuk durulama yapılır.

    Serisin Uzaklaştırma Derecesinin Test Edilmesi

    İpek lifinin üzerindeki serisin miktarının derecesi iki farklı yöntemle test edilir. Bu yöntemler:

    Özel test boyar maddesi çözeltisi ile koloristik-mikroskobik yöntemiyle serisin tayini:

    Bu yöntemin uygulanışı basit; sonuçları güvenilirdir.

    Boyama işleminin yapılışı:

    Boyar madde katalogunda belirtilen şekilde boyar madde çözeltisi hazırlanır.

    Özel test boyar maddesi çözeltisi kaynama derecesine getirilir.

    Serisini uzaklaştırılmış ipek lifi çözelti içine atılarak 40 saniye bekletilir.

    Daha sonra suyla yıkanır, çalkalanır ve kurutulur.

    Sonra numune (ipek lifi) mikroskop altında incelenir.

    Mikroskobik incelemede eğer lifin üzerinde serisin varsa mavi-yeşil renkli boya partikülleri görülür.

    Serisini tamamen uzaklaştırılmış ise ipek ipliği (fibroin) kahverengimsi sarı renkli görülür.

    Picrocarmine çözeltisi ile serisin miktarı tayini:

    Serisinin ipekten tamamen uzaklaştırılıp uzaklaştırılmadığı % 0.1’lik picrocarmine içeren bir çözelti ile anlaşılır.

    Bu çözelti ile ipek ıslatılırsa serisin maddesi varsa serisin koyu kırmızı renkli, yoksa fibroin açık sarı renkli olur.

     

    Yazan Pazar, 08 Mayıs 2016 19:36 in Boya-Apre Okunma 1157 defa