Akrilik Elyafı
  • Akrilik Elyafı
    Yazan

    Günümüzde zorlu rekabet koşulları nedeniyle, tüm dünyada “Farklı ürün tasarımlarının” büyük önem kazanmasına paralel olarak fantezi ipliklere olan talepler de artmıştır. Artık tasarımcılar, örme kumaşlarda fantezi ipliği moda elemanı olarak kullanmaktadırlar. Fantezi iplik kullanımı sayesinde, normal örme makinelerinde, basit örgü yapılarıyla dahi “özgün” tasarımlar ekonomik olarak üretilebilmektedir.Yapay liflerden üretilen, bir petrol türevi olan akrilik elyafın yapısı yüne benzediğinden neredeyse doğal liflerin kullanıldığı bütün alanlarda kullanılmaktadır. Bir takım etkilere karşı doğal lifler gibi fiziksel ve kimyasal tutum sergilediğinden fantezi iplik yapımında uygun olduğu tespit edilmiştir.Görsel özelliği ön planda olan kumaşları elde edebilmek için normal ipliklerle kıyaslanamayacak kadar değişik yapıları olan pek çok farklı fantezi iplik geliştirilmiştir.Akrilik esaslı fantezi ipliklerin, kumaş yapısına kattığı üstün özellikler nedeniyle kullanım oranı gittikçe artmaktadır.Akrilik % 100 olarak kullanılabildiği gibi, diğer hammaddeler ile karıştırılarak melanj kullanıma da uygundur. Sonsuz elyaf (tow) olarak üretilen lifler üretim sırasında jel boyama veya kontinü tow boyama sistemleriyle renklendirilebilirler. Tow ürünler kamgam ve yarı kamgam sistemi ile iplik yapan işletmeler için ana girdilerden biridir. Towdan iplik yapılması için elyafın belli bir boya getirilmesi gerekir. Bu da iki ayrı yöntemle yapılır:

    • Towun tambur üstündeki bıçakla kesilmesi (KESİK ELYAF)
    • Towun cer verilerek kopartılması (TOPS/BUMPS)

    Tops, kontinu halde bulunan tow bantının konvertör adı verilen koparma makinelerinde belirli miktarda cer (çekim) uygulanarak kopartılmış ve belirli bir formda sarılmış halidir. Elyaf kesiti daha çok fasulye veya üçgen olarak üretim yapılır.

    Akrilik elyafı Polivinil Lifleri grubundadır. Polivinil lifleri 4 ana grupta toplanır:

    • 1-Poliakrilonitril lifleri: Akrilik, modakrilik lifler
    • 2-Polivinil klorür lifleri: % 100 PVC lifleri, Polivinil klorür kopolimerleri, modifiye edilmiş polivinil klorür lifleri
    • 3-Poliviniliden klorür lifleri
    • 4-Povinilalkol lifleri

    01akri

    Akrilik elyaf, yapay elyaflar arasında yüne en çok benzeyen elyaf türüdür. ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) ve BISFA (Uluslararası Sentetik Elyaf Standardizasyon Bürosu) tanımlarına göre kimyasal yapısında en az % 85 oranında akrilonitril içeren elyaflar Akrilik elyaf olarak adlandırılırlar.

    Sentetik elyaflar arasında yüne benzemesi nedeniyle, yünle beraber çok fazla kullanılan bir elyaftır. Hammaddesi petroldür. Filament olarak üretilir ancak kesikli elyaf haline getirilerek kullanımı daha yaygındır.

    Akrilik liflerin en önemli özelliği; iplik üretim esnasında, sıcakta %15-30’luk bir gerilme verildiğinden uzamanın dayanıklı olmaması ve buharlama yapıldığında tekrar kısalarak eski boyutunu almasıdır. Bu şekilde gerilme verilmiş ve verilmemiş lifler birlikte eğrilip iplik yapıldıktan sonra buharlanırsa, gerilme verilmiş elyafta kısalma gözlenirken diğerleri kısalmaz. Gerilme verilmemiş liflerde, diğerinin kısalmasından dolayı büklümler meydana gelir ve iplik hacimli bir görünüm kazanır. Bu işlemle elde edilen ipliğe high-bulk iplik adı verilir.

    Yün, pamuk, viskon elyafları ile karışım yapmaya uygundur. Genellikle yuvarlak kesitlidirler ve yüzeyleri pürüzsüzdür.

    Akrilik-pamuk karışımı; akrilik pamukla karıştırılmakla ağırlık ve sertlik kazanır. Pamuk, rutubet emme ve mukavemet kazandırır. Buruşmazlığı artar. %80 akrilik %20 pamuk ile yapılan kumaşlar yıka-giy özelliğine sahip spor giysilerde kullanılır.

    Akrilik-viskon karışımı; viskon akriliğe buruşmazlık ve düzgünlük kazandırır. Değişik boyama efektleri kazandırır. İyi bir yıka-giy özelliği için kumaşta %70 akrilik bulunmalıdır.

    Akrilik-polyester karışımı; akrilik polyesterle karıştırıldığında giyim konforu iyi olan sıcak tutan kumaşlar elde edilir. Kırışmazlık artar. %50-%50’lik bir karışımı iyi bir yıka-giy efekti sağlar. Böyle bir kumaş polyesterden mukavemet ve akrilikten sürtünme haslığı kazanır. Ancak bu kumaşların pilling tehlikesi yüksektir.

    Akrilik-naylon karışımı; naylonun üstün mukavemet ve sürtünme haslığı özellikleri akriliğin lüks tutumu ve kaplama özelliği ile birleşince sıcak tutan dayanıklı kumaşlar elde edilir. Akrilik ve naylonun birbirine yakın özellikleri ile giyim konforu yüksek kumaşlar elde edilir.

    Akrilik-yün karışımı; akriliğin başta gelen özelliği kabarık olmasıdır. Karışımda elde edilecek kumaş hem hafif hem de sıcak tutucudur. Bir miktar da pilling yapabilir. Böyle kumaşların az kırışmazlığı yüksektir ve yıkanabilirler. İyi bir yıka-giy özelliği için karışımda en az %60 akrilik bulunmalıdır. Akrilik çok fazla olursa kumaş kabarık olur. Akrilik yün karışımı kumaşlar saf yün kumaşlardan daha dayanıklıdır.

    Özgül ağırlığı 1.16-1.18 gr/cm3’tür. Hafif bir elyaftır. Nem çekme değeri %12,5 civarında olup hidrofobik (suyu sevmez) yapıdadır. Akrilik elyafı yüzeyinden su almaz, kesitinden alır. Bu yüzden daha çok kesikli halde kullanılır. Nem emiciliği geliştirmek amacıyla Dunova elyafı üretilmiştir. Bu elyafın yapısında nem ve suyu depo edebilecek gözenekler, süngerimsi yapı ve yüzeyden emiciliği sağlayacak boşluklar yer almaktadır. Bu özelliklerinden dolayı bu elyaf sıcak tutan giysiler, kazaklar, iç çamaşır gibi mamullerde kullanılır.

    Akrilik elyafın mukavemeti 2,5-4,5 gr/denye arasındadır. Yaş halde mukavemeti %10-20 oranında azalır. 150°C’nin üstündeki sıcaklıklarda sararabilir.

    105°C’nin üstünde yumuşar. Ütüleme sıcaklığı 140°C civarıdır. Statik elektriklenmeleri yüksektir. Yüksek ısı tutma kabiliyetinde, şardonlanmaya elverişli, yumuşak ve elastik, rezilyen, fiksaja uygun, çekebilir özellikte ve hacimli bir yapıdadır.

    Dokuma ve örgü kumaşlarda, yüksek derecede havanın tutulmasını sağlar ve ısı tutma yeteneği verir. En az %40’lık oran ile yüne karıştırıldığında keçeleşmeyi önler.

    Kolay kırışmaz ve dolgun, sıcak, yumuşak tutumları ile yüne benzerler. Bu nedenle insan vücuduna uyun bir elyaftır. Bu elyafı içeren kumaşlar kolay yıkanır ve düşük nem çekme özelliği nedeni ile çabuk kurur.

    Akrilik elyafı asitlere karşı dayanıklıdır. Organik asitlerden ve derişik olmayan anorganik asitlerden fazla etkilenmezler. Hidroklorik asidin derişik çözeltisine dayanıklı olmalarına rağmen, nitrik asit ve sülfürik asidin derişik çözeltilerinde çözünürler.

    Sentetik lif üretiminin esası monomerlerin düz bir zincir yapısında birbirlerine bağlanmasından elde edilen polimerlerin çeşitli yöntemlere göre çekilerek lif haline getirilmesine dayanmaktadır.

    Dolayısıyla öncelikle lif üretimine uygun polimer üretiminin gerçekleştirilmesi ve daha sonra bu polimerlerden liflerin çekilmesi gerekmektedir.

    Lif çekimi ; polimer maddenin ya uygun bir çözücüde çözülmesiyle, yada erime noktasının üzerindeki sıcaklıklara kadar ısıtılarak eritilmesiyle elde edilen uygun akışkanlıktaki çözelti veya eriyiğin düzelerden geçirilmesine ve daha sonra bu akışkan polimerin tekrar katılaştırılmasına dayanmaktadır.

    Kimyasal lif üretimi; esas olarak eriyikten lif çekimi ve çözeltiden lif çekimi olmak üzere 2 yöntemle yapılmaktadır. Çözeltiden lif çekim yöntemi ise kendi içerisinde kuru çekim yöntemi ve yaş çekim yöntemi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

    %100 poliakrilonitril ünitelerinden oluşan akrilik lifleri; makro moleküller arasındaki etkin çekim kuvvetleri nedeniyle sıkı bir moleküler üstü yapıya sahiptir. Bu sıkı yapı zayıf boya alma eğilimine, uzun süreli ışık ve ısıya tutulduklarında rengini değiştirmesinin yanı sıra islenebilirliklerinde de bir takım zorluklara sebep olmaktadır. Bu sebeplerden dolayı, çoğu ticari akrilik lifleri saf akrilonitrilden oluşmayıp, arzu edilen lif özelliklerine sahip olması ve islenebilirliğini önemli ölçüde iyileştirmek için %5 ile %15 arasında bir veya daha fazla komonomer içermektedir.

    Akrilik liflerini oluşturan poliakrilonitril polimerleri akrilonitril monom erlerinin radikal zincir polimerizasyonu ile elde edilmektedir. Tanımı gereği akrilik liflerinin en az %85 oranda akrilonitril ünitesi içermesi gerekmektedir.

    Uygun bir komonomer ile birlikte poliakrilonitril polimerinin hazırlanmasından sonra bu polimerden lif üretilebilmesi için öncelikle elde edilen polimerin lif çekimine uygun akışkanlıkta bir çekim çözeltisi (dop) haline getirilmesi gerekmektedir. Poliakrilonitril polimeri ısıtıldığında erime noktasına ulaşmadan önce yapısı bozulmakta,ancak uygun çözücüler kullanılarak lif çekimi için elverişli akışkanlıkta polimer çekim çözeltisi elde edilebilmektedir. Bu sebeple poli-akrilonitril lifleri çözeltiden çekim yöntemi ile üretilebilmektedir. Akrilik lifleri hem kuru hem de yas çekim yöntemi ile üretilebilmekle birlikte, dünya akrilik lif üretiminin yaklaşık %85’i yas çekim yöntemi ile gerçekleştirilmektedir.

    Hazırlanan çekim çözeltisi düzelerden fışkırtılarak çekildikten sonra, yıkama, gerdirme (çekme), preparasyon, kurutma, kıvırcıklaştırma ve ısıl işlemlerden geçirilerek filament towları haline getirilmektedir. Tow halindeki lifler koparma veya kesme işlemi ile kesikli lif haline getirilerek tekstilde kullanılacak nihai lifler elde edilmektedir. Kuru ve yas çekim yöntemlerinde uygulanan bütün bu işlemler genellikle aynıdır, ancak lif çekiminden sonraki işlemlerin sıraları veya uygulama şartları bir miktar farklı olabilmektedir.

    Lif üretimi esnasında her işlem basamağı,liflerin özellikleri üzerinde etkili olan çok önemli faktörlerdir. Bu üretim basamakları sonucunda lifler nihai seklini almaktadır. Liflerin özellikleri de büyük ölçüde bu üretim basamaklarında gördükleri işlemlerin şartlarına

    bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.

    02akri

    Yazan Salı, 10 Ocak 2017 15:26 Okunma 1327 defa Devamını oku...
  • Akrilik Lif Çeşitleri
    Yazan

    Akrilik lifleri kullanım esnasında kendisinden istenen özelliklere göre;

    • 1-Yüksek çekme Özelliğine sahip akrilik elyafı
    • 2-Su emici akrilik elyafı
    • 3-Boyanma özellikleri farklı akrilik elyafı

    Olarak çeşitlendirilir.

    Yüksek Çekme Özelliğine Sahip Akrilik Lifleri

    Normal akrilik liflerine göre üretim sırasında ilave bir germe yapılarak çekme oranı (%40) daha da artırılmış liflerdir. Bu tip lifler high-bulk (yüksek hacimli) iplik yapımında kullanılırlar.

    • High-bulk iplik: Akrilik lifinin en önemli özelliği, sıcakta % 15-30‟luk bir gerilme verildiğinde uzamanın dayanıklı olmaması ve buharlama yapıldığında tekrar kısalarak eski boyutunu almasıdır. Bu şekilde gerilme verilmiş (%40) ve verilmemiş (%60) lifler birlikte eğrilip iplik yapıldıktan sonra buharlanırsa, gerilme verilmiş elyafta kısalma gözlenirken diğerleri kısalmaz. Gerilme verilmemiş liflerde, diğerinin kısalmasından dolayı bükümler meydana gelir ve iplik hacimli bir görünüm kazanır. Bu işleme bulking, elde edilen ipliklere de high-bulk iplik adı verilir.

    Bunlardan yapılan kumaşların doku yoğunlukları düşüktür, çok sıcak tutarlar, tuşeleri, görünümleri ve elastikiyetleri çok iyidir. Akrilik HB iplikleri, örmecilikte yün yerine kullanılır.Yüksek hacimli iplikler filament veya stapel elyaftan yapılabilir:

    • Filament elyaftan eğrilmiş yüksek hacimli (high bulk) iplikler; Her filamentte buklelerin oluşturulmasıyla ve filamentlerin birbirine olan paralelliklerinin bozulması İşlemi ile üretilirler. Bu işlemle; iplikte kıvrımlar, ilmekler ve dalgalar oluşur. Hacimli iplikler çekme farklılıklarından yararlanarak çektirilip-esnettirilebilirler. Sonuçta elde edilen iplikler; tüy gibi yumuşak, hacimli ve kabarıktır.
    • Ştapel elyaftan yapılmış yüksek hacimli ( high-bulk) iplikler; İplik eğirme işlemi düşük ve yüksek çekme potansiyeline sahip elyafı karıştırmak suretiyle oluşturulabilir. Daha sonraki buharlama, kuru ısı veya sıcak sudaki işlem sırasında; yüksek çekme özelliğine sahip elyafın daha fazla büzülmesi, ipliğin boyunun kısalmasına ve düşük çekme özelliğine sahip elyafın ipliğin etrafında toplanmasına yol açarak, ipliğin hacimliliğini arttırır. Yüksek çekme potansiyelli elyaftan yapılan ipliğin kısalması, düşük çekme potansiyelli olanını bukleler oluşturmak için zorlar. Böylece; ipliğin çapı büyür ve iplik kabarık bir görünüm kazanır.

    Su Emici Akrilik Lifleri

    Sünger gibi gözenekli bir çekirdek ile manto kısmından oluşmaktadır. Mikro süngere benzeyen iç kısım nedeniyle, su emme yetenekleri yüksektir. % 38‟e kadar nem absorplar. Bu tip liflerin ayrıca terleyen vücutta hızlı ve fazla ter emmeleri, ıslanınca lifler şişmediğinden mamulün hava geçirgenliğinin azalmaması ve sıcak tutma özelliklerinin iyi olması gibi avantajları vardır. Özgül ağırlıkları düşük olduğu için bu liflerden hafif giysiler üretilir.

    Boyanma Özellikleri Farklı Akrilik Lifleri

    Akrilik elyafın eldesi sırasında vinilasetat, vinilklorür, gibi anyonik ve katyonik grup içermeyen komonomerlerin kullanılması ile liflerin daha düşük sıcaklıklarda ve daha kolaylıkla boyarmadde alması sağlanmakta, fakat alınan boyarmadde miktarı artmaktadır. Bazik boyarmaddelerle boyanma yeteneğini geliştirmek için; komonomer olarak anyonik grup içeren vinil veya isopropenil bileşikleri, anyonik grup olarak da sülfonat veya karboksilli asid grupları tercih edilmektedir.

    Bu şekilde elde edilen liflerden bazıları ve özellikleri aşağıda belirtilmiştir:

    • Orlon Akrilikleri:

    Orlon akrilikleri olarak üretilen liflerin çoğu % 100 e yakın oranda poliakrilonitril içerir. Orlon filamentlerinin mukavemeti, 2.2-2.6 g/denier; özgül ağırlığı ise 1.18 dir. Standart koşullarda nem çekme miktarı % 1.7 dir. Ütüleme sıcaklığı 150 °C‟dir. Orlon akrilikleri çeşitli tipte ve sayılarla farklandırılarak üretilirler. Orlon 42 kesikli lif şeklinde üretilir ve örgü iplikleri yapılır. Orlon 81 ise filament şeklinde üretilir. Orlon liflerinin, stapel tipi Orlon 39, Orlon 37, Orlon 21 tipleri de vardır. High-bulk olarak üretilirler. Ayrıca bikomponent lif şeklinde üretilenleri Orlon Sayelle adı ile bilinir; kıvrımlı bir yapıya sahiptir. Orlon tipi lifler, Almanya‟da Dralon ticari adı ile bilinmektedir. %100 poliakrilonitrilden üretilen Orlon akrilikleri, üretim sırasında katalizör olarak kullanılan peroksit bisülfat ve sülfit veya sülfat tuzları nedeni ile polimer zincir uçlarında anyonik karakterde sülfit veya sülfat grupları içerirler. Bu nedenle, Orlon akrilikleri anyonik modifiye akrilik lifler olup, çözeltilerinde + yük taşıyan boyarmaddelerle boyanabilirler.

    • Acrilan Lifleri:

    Acrilan liflerinin bileşimlerinde % 10-15 oranında katyonik monomerler bulunur. Genellikle komonomer olarak % 6 vinil asetat ve % 6 vinil pridin içerir. Üretimi,dimetil asetamiddeki % 20 lik çözeltisinden 140 °C lik gliserin banyosu kullanılmak suretiyle yaş eğirme yöntemine göre yapılır. Stapel veya filament halinde üretilir. Asid, krom, direkt ve metal kompleks boyarmaddelerle boyanabilir.

    Yazan Çarşamba, 21 Haziran 2017 21:22 Okunma 774 defa Devamını oku...