İplik Hata Kontrolü
  • İplik Hata Kontrolü
    Yazan

    İplik fabrikalarının adedi ve üretim kapasitesi artıkça iplik satışlarında kalite her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Ring iplik makinesinin görevi fitile çekim uygulayarak inceltip iplik numarası vermek, ipliği büküp sarmak ring iplik makinesinin görevidir. Ring iplik makinesinde bu görevleri yerine getiren iş organları şunlardır:

    1-Besleme ve çekim kısmı

    2-İğler

    3-Bilezik ve kopça

    Besleme çekim kısmında çekim işlemiyle inceltilen fitil, kopça ile büküm kazandırılarak bilezik yardımıyla iğ üzerindeki kopslara iplik hâlinde sarılır.İplik kopuşlarının büyük çoğunluğu yukarıda bahsedilen iş organlarında çıkmaktadır.Günümüzde iplik düzgünlüğüne verilen önem düşünülecek olursa ring iplik makinesindeki iplik kopuşlarının minimuma indirilmesi gerektiği kaçınılmazdır. İşletmelerde sürekli baş ağrısı yapan, kârı azaltan ve maliyetleri yükselten bu iplik kopuşlarına neden olan hatalar aşağıda sınıflandırılmıştır.

    İplik Hataları

    Genel olarak iplikte oluşan hatalar:

    İnce yer

    Kalın yer

    Neps

    Balık

    Çift iplik

    Büküm düzgünsüzlükleri

    Aşırı tüylü iplik

    İplik üzerindeki yabancı madde miktarı

    İplik üzerindeki parafin miktarının homojen olmaması

    Lot düzgünsüzlüğü (harman reçetesinde belirlenen liflerden hariç liflerin harmana karışması)

    İplik Hatalarının Oluşum Nedenleri

    Ring iplik makinesinde iplikte görülen hatalar başlıca 3 grupta incelenebilir:

    Hammaddeden kaynaklanan hatalar

    Sağlam bir iplik sağlam pamuk elyafından yapılacağı için ring iplik makinesinde pamuğun uzunluk, incelik ve mukavemeti kopuşların azalması ısından çok önemlidir.

    Uzunluk

    Uzunluk, tekstil liflerinin en önemli fiziksel özelliklerinden biridir. Pamuk gibi doğal liflerde kalıtsal bir özellik olmakla birlikte bir dereceye kadar çevre şartlarının etkisinde de kalan bu özellik lif kalitesini dolayısıyla iplik kalitesini etkiler. Lif uzunluğu, pamuğun tekstil endüstrisinde hangi amaçla kullanılabileceği hakkında bilgi verir. Aynı numarada uzun elyaf, daha muntazam ve mukavemeti yüksek iplik olur. Lif uzunluğunun uygulanan eğirme yöntemlerine göre kaliteye etki dereceleri de değişmektedir. Lif uzunluğu karde ve penye iplikçiliğinde % 35 oranında kaliteyi etkilemektedir.

    Lif uzunluğu genel olarak iplik düzgünsüzlüğü, iplik mukavemeti, makine ayarları vb. faktörlere etki eder. Bir elyaftan eğrilebilecek en ince iplik sınırı özellikle elyaf inceliği ile sınırlandırılmıştır. Elyaf inceldikçe kesitteki minimum elyaf sayısı artar ve ipliğin eğrilebilmesine imkân tanıyan iplik mukavemeti sağlanmış olur. Bunun yanı sıra kısa elyaf

    yüzdesi de önemlidir.

    Kısa elyafın neden olduğu iplik hataları;

    İplik kopuş sayısı artışı,

    İplik mukavemetinde azalma,

    İplikte neps oluşumu,

    İplik düzgünsüzlüğünde artış,

    Tüylülükte artış,

    Telef miktarında artış,

    Uçucu elyaf miktarındaki artış,

    Makinelerde çabuk tozlanma,

    Klima tesisatında zorlanma olarak özetlenebilir.

    İplik oluşumu sırasında elyaf kırılmasının az olması için makine ayarlarının elyaf uzunluk değişimlerine göre yapılması gerekmektedir. Bir pamuğun uzunluğu arttıkça ve inceldikçe iplik kopuş frekansı şer ve eğirme potansiyeli yükselir.

    İncelik

    İncelik, direk olgunlukla ilgilidir ve pamuğun yetiştirme şartlarından, hasat zamanından büyük ölçüde etkilenir. Pamuklarda uzunluk arttıkça incelik azalır. Genellikle ince liflerden ince iplikler elde edilir. Pamuklarda incelik, uzunluk gibi kalıtsal bir özelliktir. Boyama karakteristiklerini ve neps teşekkülünü etkiler. Ring eğirmede çok düşük mikronerli pamuklardan kaçınılmalıdır. Ring eğirmelerde düşük mikronerli lifler, aşırı lif kırılmalarına, fazla neps oluşumuna, kötü iplik görünümüne ve boyama zorluklarına yol açar. Çok düşük mikronerli lifler ise üretim esnasında yapışmalara, düşük üretime ve aşırı telefe yol açar. Ancak ince iplik üretiminde, kesite giren elyaf sayısı arttığı için mukavemet artışı dolayısıyla kopuşta azalma olur. İnce liflerin kopuş sayıları üzerine de olumlu etkileri belirlenmiştir.Liflerin inceliği, kendilerinden yapılan ipliğin kalınlığına da etki eder. Bu bakımdan iplik yapımında kullanılacak her lifin inceliğini önceden bilmek gerekir.

    Büküm

    Büküm, ipliği meydana getiren lifleri bir arada tutmak amacıyla ipliğe verilen spiral dönüşlerdir. Büküm sayısı aşırı artırılırsa ipliğin serbest bırakılması durumunda kıvrılmalar olur, bu da çalışmaları olumsuz yönde etkiler. Ancak büküm almadan paralel hâle getirilmiş liflerin mukavemeti çok az olur. Pamuk gibi devamlı olmayan liflerden meydana getirilmiş fitillerde, gerilime tabi tutulduğunda kopuşların önlenmesi ve dolayısıyla mukavim olmalarının sağlanması, liflerin birbirine tutunması ile olur.

    Mukavemet

    Lif mukavemeti, iplik mukavemetine etki yapan önemli bir özelliktir. Sağlam lifler, normal olarak daha mukavemetli ipliklerin üretimi sağlayarak yüksek hızlı eğirmeye ve kullanım sırasında kopuşların azalmasına yardımcı olur. İplik inceldikçe kesitteki lif sayısında azalma, lif mukavemetinde de düşme olacaktır. Mukavemeti etkileyen faktörleri genel olarak;

    1-Elyaf olgunluğu ve mukavemeti,

    2-Elyaf uzunluğu,

    3-Elyaf inceliği,

    4-Büküm miktarı gibidir.

    İplik mukavemetinin lif mukavemetinden etkilenme oranı % 34-35 kadardır. Elyaf mukavemeti, imalat esnasındaki germe, çekme vs. işlemleri açısından da büyük önem taşımaktadır. Elyafın mukavemeti elyaf tiplerine bağlı olarak değişmektedir. Her bir lif cinsinin mukavemeti farklı olduğu gibi doğal liflerde mukavemet, bölge ve yetiştirmeşartlarına da bağlıdır.Aynı zamanda ortam şartları da mukavemete etki eder. Nem miktarı ve ortam sıcaklığının da göz önünde bulundurulması gerekir.

    Lif olgunluğu

    Elyaf olgunluğu, tekstil lifleri içerisinde pamuğa has bir özelliktir. Pamuğun olgun sayılabilmesi için yaklaşık olarak selüloz tabakasının lif kesitinin %50-80’ini kaplaması gerekir. Bu oran %30-40 ise olgunlaşmamış, %25’ten az ise ölü lif adını alır. Olgunlaşmış pamuk lifleri büklümlü, lümeni dar, enine kesiti böbrek veya fasulye şeklindedir. Ayrıca bunlar sağlam olup mekanik işlemler sırasındaki gerilme ve zorlanmalara dayanabilir. Olgun olmayan pamuk lifleri ise büklüm sayısı az veya büklümsüz, lümen genişliği fazla, şerit şeklinde, enine kesitleri çubuk şeklinde olup mukavemetleri düşüktür.

    Yeterince olgunlaşmamış pamuk, iplik üretiminde aşağıdaki hatalara sebep olur:

    1-Elyafın kırılması

    2-Tarama sırasında neps oluşumu

    3-Kısa elyaf oranının yüksekliği

    4-Baskı silindirinde sarma

    5-Kopuşların artması

    6-Kötü mukavemet değerler

    Yabancı madde

    İçerisinde yabancı maddeler bulunan liflerden elde edilen ipliğin kalitesi, mukavemeti düşmekte ve ipliğin üzerinde ve bu iplikten dokunmuş kumaşta hatalar oluşturmaktadır. Mukavemet düşüşü de dokuma ve örmede kopuşlara ve makine duruşlarına vb. yol açmaktadır. Elde edilen tekstil yüzeylerinde istenmeyen delik, kalın - ince yer ve iyi boyanmamış gibi istenmeyen görüntülerin oluşmasına neden olacaktır.

    Ham maddeden kaynaklanan hatalar

    Ring iplik makinesinin çalışması sırasında oluşan hataları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

    1-Yırtık veya çatlak apronların olması

    2-Çekim sistemlerinde veya apronlarda telef olması

    3-Baskı silindirlerine uygulanan kuvvet

    4-Pnomofil borusunun tıkalı olması

    5-Bozuk fitillerin düzeltilerek tekrar kullanılması

    6-Fitil bitiminde veya fitil kopmasında ekleme yanlışlığı

    7-Kirli fitil veya fitil takılmamış olması

    8-Hasarlı manşonların değiştirilmemesi

    9-Sabit olmayan klima koşulları

    10-Ön manşon ve üst apron arasındaki mesafenin tüm makinede aynı olmaması

    11-Ekartman ayarlarının doğru yapılmaması

    12-Ringdeki çekim sisteminin temiz olmaması

    13-Ringdeki gezicinin üfleme noktalarına tam üflememesi

    14-Ringdeki temizlik keçesinin takılı olmaması

    15-Ön çekim miktarının az veya çok olması

    16-Silindirlerdeki ayar hataları

    17-Silindirlerdeki durma ve salgı miktarları

    18-Zedelenmiş olan silindirlerin değiştirilmemesi

    19-Yüzleri yağlı ve kirli silindirler

    20-Büküm miktarının istenen değerde olmaması

    21-Deri kaplı üst baskı silindirlerinden kaynaklanan kopuşlar

    22-Sarım sırasında oluşan kuvvet miktarı

    23-Balonun ve eğirme açısından kaynaklanan kopuşlar

    24-Yanlış kopça kullanımından kaynaklanan kopuşlar

    25-Bileziğin kopuşlara etkisi

    26-İğin hızından kaynaklanan kopuşlar

    27-İğlerin bakımsızlığının kopuşlara etkisi

    28-Baskı silindirlerine uygulanan kuvvet miktarı

    29-Gezdirici ve kılavuzların kopuşlara etkisi

    30-Büküm varyasyonu

    31-Numara varyasyonu gibi.

    Makine operatöründen kaynaklanan hatalar

    Ring iplik makinesinde çalışan operatörünün neden olduğu hataları aşağıdaki gibi sıralanabilir:

    1-Yırtık çatlak apronları değiştirilmemesi

    2-Çekim sistemindeki ve apronlardaki telefin temizlenmemesi

    3-Kopuşları öğretildiği şekilde düzgün bağlanmaması

    4-Yanık, yanlış, kayıp kopçaların değiştirilmemesi ve tamamlanmaması

    5-Çekim sistemindeki kopuk fitil uçlarını tekrar çekim sistemine verilerek

    6-çalıştırılmaması

    7-İğlerin düzgün çalışmaması durumumda yapılacak işleri bilmemesi veya takip edilmemesi

    8-Temizlik programına uyulmaması

    9-Silindirlere sarma olması durumunda sarıkların temizlenmemesi gibi.

    Bir iplik makinesinde ham madde seçimi, uygun hız ve ayar, tüm makinelerin genel temizliğine ve bakımlarına dikkat edilirse iplik hataları asgariye inecektir.

    İplik Hatalarının Kontrolü

    Ring iplik makinesinde iplik hatalarının kontrolü için uygulanan

    Kara levha testi; konik denebilecek siyah renkli bir levhaya ipliğin sarılmasıyla yapılan bir testtir. Bu testin amacı varsa iplik hatalarını, nepsleri ve kalın ile ince yerleri gözle tespit edebilmektir. Kara levha testi için siyah renkli bir levhaya ipliğin sarılmasında sarım aparatından yararlanılır. Sarım aparatı motorlu olup açma kapama butonu ve siyah levhanın takıldığı karşılıklı iki koldan oluşmaktadır. Bu test, genellikle isteğe bağlı olarak yapılır ve örnekler direk olarak ring iplik makinesinden kops alınarak yapılmaktadır.

    1-Ring iplik makinelerinden test için alınan kopslar laboratuvara getirilir.

    2-Kops iplikler standa takılır.

    3-İpliğin ucu kara levha (siyah renkli levha) belirli aralıkta ve gerginlikte sarılmak üzere bağlanır ve sarma aparatı çalıştırılır.

    4-Kara levhaya sarım tamamlandığında ipliğin ucu koparılarak sarma aparatından kara levha alınarak iplik üzerindeki hatalar kontrol edilir.

    Ring iplik makinesinde iplik hatalarının kontrolü için kara levhaya sarılmış olan iplik gözle detaylı olarak kontrol edilir. Varsa iplik hataları neps, ince yer, kalın yerler tespit edilir.

    Neps

    İplikte yaklaşık 4 mm uzunluğunda ve iplik kesit alanının %140 kadar daha kalın olan elyaf düğümleridir. Neps miktarı iplik kalitesinin önemli bir faktörüdür. Ürün görümünü, kalitesini ve özellikle de boyama kalitesini etkilemektedir. İplikteki neps miktarı ham maddenin kalitesi ve teknolojik prosesin akışı tarafından belirlenmektedir.Nepsler üç grupta incelenebilir:

    1-Biyolojik orijinli neps (Olgunlaşmamış veya ölü pamuk liflerinde meydana gelen kütleler)

    2-Çekirdek kabukları (Uzaklaştırılması zordur, mekanik olarak neps meydana getirir. )

    3-Mekanik neps (Çeşitli eğirme proseslerinde ortaya çıkar.)

    İplik kılavuzlarından toplanan bu lif birikintilerinin temizlenmesi gerekir. Bu da makinenin sık sık durulmasına yol açar. İplikteki nepsler örme kumaş üzerinde düzgünsüz bir yüzey oluşmasına neden olur.

    İnce yer

    İplik kesit alanının normal iplik kesitine göre %30-%70 azaldığı yerlerdir. Bu bölge ileride üzerine fazla büküm aldığından büküm varyasyonu, dolayısıyla daha az boyar madde alımı ve kumaş üzerinde de enine çizgilerin oluşmasına neden olur.

    Kalın yer

    Kalın yer hataları iplik enine kesitinde %40-%100’lük artıştır. İplikteki kalın yerler kopma uçuntu, gezer uçuntu, uzun uçuntular, balıklar, sıyrılmalar, zincirler ve büzülmeler olarak gruplara ayrılmaktadır. Kalın yerler, dokumada sürtünmenin ve kopuşların artmasına, kumaş görünümünün bozulmasına; örmede çalışma esnasında iğne başlarının kırılmasına yol açar. Genellikle bobinleme işlemiyle bu yerler temizlenir ve yerini düğüm alır. Ancak kötü atılmış ğüm, temizleme maliyetini yükseltir ve örme kumaşlarda delikler oluşmasına neden olur. Ayrıca bu tür hatalar içeren ipliklerden örülen kumaşlarda enine kabartılar meydana gelir. Ring iplik makinesinde iplik hatalarının kontrolü sonucunda iplik üzerinde tespit edilen hatalar forma kaydedilir. Sonuç işletme amirine bildirilerek makinedeki ayarlar tekrar kontrol edilir.

     

    Yazan Salı, 24 Mayıs 2016 09:43 in Kalite Kontrol Okunma 1568 defa