Yün Liflerinde Mukavemet Tayini
  • Yün Liflerinde Mukavemet Tayini
    Yazan

    Mukavemet; elyafın bir ucu sabit, diğer ucu hareketli çekme kuvvetine tabi tutulduğunda kopma noktasına kadar gösterdiği dirençtir. Mukavemet birimi gramdır.İpliği oluşturan liflerden istenilen özelliklerden biri de mukavemettir.

    Kaliteli iplik için liflerin elastikiyet ve mukavemet değerleri önemlidir.Bunun için kullanılacak elyafın elastikiyeti ve mukavemetinin iplik yapılmadan önce tespit edilmesi gerekir.

    Yün lifi ıslanınca mukavemeti düşer, uzama kabiliyeti artar. Islanan lifler %10–25 arasında bir mukavemet kaybına uğramaktadırlar.Yün lifinin mukavemet tespiti, tek lif veya demet hâlindeyken tespit edilebilir. Bu maksatla değişik cihazlar kullanılır.

    Tek Lifte Mukavemet Tayini Yapma

    Bu yöntem, liflerin tek tek mukavemetlerinin ölçülmesi metodudur. Tek liflerin mukavemetlerini ölçmek için Polkeit, Deforden ve Schopper cihazları kullanılır. Yün elyafı için en çok kullanılan Schopper mukavemet ölçme cihazıdır.

    Schopper cihazı ile tek lif mukavemet tespiti

    Schopper cihazında lifler 20 saniyede kopacak şekilde ayarlanmaktadır. Bu cihazın çalışması hidrolik bir tertibatla sağlanır. Cihazın ön kısmında iki gösterge çizelgesi vardır. Üstteki gösterge çizelgesi lifin mukavemetini, alttaki ise % uzamayı tayin edebilecek şekilde düzenlenmiştir.

    Mukavemeti ölçülecek lifler, cihazın çenelerine takıldıktan sonra hareket kolu (0) noktasından başlanarak harekete geçirilir. Bu şekilde life gittikçe artan bir kuvvet uygulanmış olur. Buna karşı koymak isteyen lif bir yerden kopar, bu kopma anında hareket kendiliğinden durur ve gösterge sabit kalır.

    Gösterge yardımıyla bu cihazın üst gösterge çizelgesinde okunan değer, aşağıdaki formüle uygulandığı zaman lifin gram olarak kopma mukavemeti hesaplanmış olur.

    Kopma mukavemeti= (S) değer x ağırlık / 100

    Eğer bu denemelerde çeneler arasına takılan lifin kıvrımlarından iyice kurtulması ve yeterli derecede gerdirilmesi için ayrıca bir ağırlığın eklenmesi gerekiyorsa yukarıdaki formülle elde edilen sonuca ayrıca ağırlık miktarının eklenmesi gerekir. O zaman formül, Kopma mukavemeti=[ (S) değer x ağırlık / 100]+g olur.

    Yün %10–30 uzar. Yünün yaylanma yeteneği iyi olduğunda mamulün buruĢmaya ve ezilmeye dayanıklılığı yüksek olur. Kısa yün elyafının yaylanma yeteneği daha yüksektir.

    WIRA cihazı ile tek lif mukavemet tespiti

    Bu yöntemde amaç bir adet lifin mukavemetini bulmaktır. 15 adet yün elyafı alınarak ayrı ayrı hesaplanır. Seçilmiş tek lif, uçlarından tutulup WIRA mukavemet ölçme cihazında bulunan çeneler arasına yerleştirilerek gergin şekilde sabitlenir. Hareketli çene ileri doğru hareket ederek lifleri koparır. Bu sırada lif, iki çene arasında bir gerilime maruz kaldığından kopma eğilimi gösterir. Lifi koparmaya yetecek olan kuvvet ve lifin koparken uzama miktarı esas alınarak değerlendirme yapılır.

    Kopma anındaki mukavemet değeri cihazın sol üst köşesinden okunur. Okunan her değer yazılır ve bulunan tüm değerler toplanarak 15’e bölünür. Çıkan sonuç lif mukavemeti değeri olarak rapor edilir.

    Yazan Salı, 17 Mayıs 2016 22:12 in Kalite Kontrol Okunma 1370 defa Devamını oku...
Yün Liflerinde Yabancı Madde Tespiti
  • Yün Liflerinde Yabancı Madde Tespiti
    Yazan

    İplik işletmesine gelen yün elyafı üzerindeki yabancı maddelerin tespit edilmesi ve uzaklaştırılması, yapılacak ipliğin kalite özelliklerinin belirlemesi açısından önem taşımaktadır.

    İplik işletmesine yün elyafı genellikle yıkanmış ve temizlenmiş olarak gelir. Yıkama ile uzaklaştırılamayan yabancı maddeler üretim sırasında sorun oluşturur. Bu yabancı maddelerin miktarını ölçmek için kalite kontrol laboratuvarında test yapılır.

    Yabancı madde miktarının bilinmesi için yapılan işlemlerin nedeni;

    1-Ticari açıdan elyafın içinde ne kadar yabancı madde bulunduğunun bilinmesi,

    2-Yabancı madde miktarına göre makinelerin temizleme derecelerinin ayarlanması için bilinmesi gerekir.

    Koyunun gezdiği yerlerden alınan önlemlere rağmen, elyaf üzerine yün vaksının yapışkanlığı nedeniyle kum, toz, gübre, yem, diken parçaları, pıtrak, çöp vb. yabancı maddeler yapışır. Bu maddelerin çoğu, yıkama ve karbonizasyon işlemleri ile giderilir.

    Yıkanmış yün, % 20–80 oranında yabancı madde içerir. Yabancı madde miktarı koyunun cinsine, iklime ve otlama koşullarına göre değişir. Ön yıkama yapılmış yünde % 15 oranında yabancı madde bulunur. Ham yünün yabancı maddeleri şöyle sınıflandırılabilir.

    1-Deri tarafından çıkarılan salgılar

    2-Yün yağı

    3-Yün teri

    4-Deri döküntüleri

    5-Mekanik yolla tutunmuş maddeler

    6-Topraktan gelen yabancı maddeler (kum, toz, toprak vb.)

    7-Bitkisel yabancı maddeler (ot, saman, yem, diken, pıtrak, çöp vb.)

    8-Diğer yabancı maddeler

    9-İdrar ve pislik kalıntıları

    10-Kırkım hatası sonucu deri parçacıkları

    11-Boyalı, ziftli, yanık lif uçları

    Elyaf içinde yabancı maddelerin olması, aşağıdaki sıralanan problemlerin ortaya çıkmasına sebep olur.

    1-Elyaf kırılmaları

    2-Toz oluşması

    3-İplik kopuklarının artması

    4-Telefin artması

    5-İleriki süreçlerde zorluklar

    Numuneyi Hazırlama

    Her yün partisinden birer temsili numune alınır. Bu temsili numuneden 500 g’lık laboratuvar numunesi ayrılır. Numunelerin içindeki yabancı maddelerin dökülmemesine dikkat edilerek 100’er g’lık iki deney numunesi ayrılır.Telefte yabancı madde muayenesi isteniyorsa 500 g’lık laboratuvar numunesinden 200 g’lık bir deney numunesi ayrılır.

    Laboratuvar numunelerinin tartılması, kondisyonlanması ve denemenin yapılması aynı oda içinde olmalıdır. Bu amaçla tavsiye edilen atmosfer şartları % 65±2 ve 20 C±2 sıcaklıkta, en az 4 saat bırakılmalıdır.

    Yabancı Madde Tayini Yapma

    Yabancı madde tayini iki farklı yöntemle yapılmaktadır bunlar:

    Elle ayırma yoluyla yabancı madde tespiti

    Alınan numunenin ışıklı masada ilk önce çöp, farklı renkte elyaf ve nope ölçümleri yapılır. Işıklı masa üzerinde tespit edilen nope, farklı renkte elyaf veya çöp bir pensle taker.

    teker ayıklanarak bir kutu içinde toplanır. Numune tamamen yabancı maddeden arındıktan sonra tartılarak yüzdesi 100 g üzerinden hesaplanır. Kullanılacak yün elyafının üretim öncesinde değerlendirilmesi yapılıp kararı verilir.

    Shirley analyser cihazıyla yabancı madde tespiti

    Cihazın yabancı madde ve temiz elyaf gözleri iyice temizlenip ayarları yapılır. Cihaz aynı gün, daha önceden çalıştırılmamışsa besleme silindiri devre dışı edilerek ve vantilatör vanası tam açılarak 2 dakika kadar boşta çalıştırılır. Numune, cihazda 4 kez tarama işlemine tabi tutulur.

    Birinci tarama

    Muayene edilen madde yapağı ise 100 g–telef ise 75 g numune küçük tutamlar hâlinde besleme masasının genişliği boyunca yayılır ve cihaz çalıştırılır.

    Yabancı madde bölümüne dökülmeye başlayan maddeler gözle kontrol edilir (Bu ilk geçişte, yabancı madde bölümüne, yabancı maddelerle birlikte çok az miktarda lif de geçebilir.).

    Numunenin tamamı besleme silindirinin altından geçtikten sonra, kafes üzerinde hiç yapağı kalmayıncaya kadar beklenir ve besleme kolu açılarak makine durdurulur. Temiz yapağı haznesinden lifler alınır (L1), çöp (T1) tepside bırakılır.

    İkinci tarama

    Lifler cihazdan ikinci kez geçirilir. Yalnız bu kez numune miktarının yarısı bir örnek tabaka hâlinde besleme masasına yayılır, geri kalan kısmı sonra katılır. İkinci geçiş sonunda sağlanan L2 lifleri bir kenara ayrılır. T2 çöpleri, T1’in üzerinde birikir.

    Üçüncü tarama

    Yabancı madde tepsisinde birikmiş maddelerin (T1+T2) lifli kısmı besleme masasının ortasına yayılır ve cihazdan geçirilir. Geçiş sonunda L3 lifleri elde edilir. T3 yabancı maddesi tepside bırakılır.

    Dördüncü tarama

    L3 lifleri tekrar makineden geçirilir. Elde edilen L4 lifleri, daha önce ayrılan L2 lifleri ile birleştirilir ve 0,1 g duyarlıkla tartılır.

    L=L2+L4 olarak toplam lif miktarı not edilir.

    Tepside birikmiş olan T=T3+T4 yabancı madde toplanır ve 0,1 g duyarlıkla tartılır. Yabancı madde tartılırken besleme masası üzerinde ve yabancı madde tepsisinin iç kanallarında biriken ince toz ile alıcı silindirin dişlerine takılmış olan pıtrak parçalarının da fırça ile alınmasına ve tartıya katılmasına dikkat edilmelidir. Telefler için bir deney yeterlidir.

    Yapılan deney sonucunda yapağı içindeki yabancı madde miktarının yüzdesi tespit edilir ve yazılır.

    Sonuçların değerlendirilmesi

    Yabancı madde, lif ve görünmez kayıp miktarları aşağıdaki formüllerden hesaplanır.

    Yazan Salı, 17 Mayıs 2016 22:48 in Kalite Kontrol Okunma 1164 defa Devamını oku...
Yün Liflerinde Uzunluk Tespiti
  • Yün Liflerinde Uzunluk Tespiti
    Yazan

    Lif uzunluk değerleri; eğirme performansı, iplik inceliği, düzgünsüzlüğü, mukavemeti, tutumu üzerinde etkilidir. Kısa elyaf yüzdesi arttıkça üretim aşamalarında aşağıdaki sorunlarla karşılaşılır.

    1-İplik kopmaları artar.

    2-Mukavemet düşer.

    3-Nope miktarı artar.

    4-Düzgünsüzlük artar.

    5-Tüylenme oluşur.

    6-Telef oranı artar.

    Yün Elyafında Uzunluk

    Uzunluk yün lifi için önemli özelliklerden biridir. Uzunluk ve incelik bükümü ve üretimi direkt etkiler.

    Uzunluk deyince bir lifin iki ucu arasındaki mesafe akla gelir. Uzunluğun birimi mm‟dir. Yünde ince lifler kısa, kalın lifler uzundur. Bununla beraber yünde kalite sınıflarının tespitinde ortalama lif uzunluğuna önem verilir. Lif ne kadar uzun olursa eğirme esnasında temas edilen yüzey o derece artar, bu da tutunma kuvvetini artırarak mukavemeti artırır. Uzunluğun yanı sıra uzunluk dağılımı da çok önemlidir. Uzunluk dağılımı ne kadar dar bir alanı kapsıyorsa o kadar homojen iplik elde edilebilir. Yün lifinin iplik hâline getirilmeden önce belli başlı özelliklere sahip olması gerekir. Elyafın eğrilebilmesi için boyu en az 10 mm uzunluğunda olmalıdır.

    yün lif kalitesi ‘’s’’ ile ifade edilir.’’s’’ değerlerinin mikron(µ) karşılıkları aşağıda verilmiştir;

        S  Değerleri                        Mikron  (µ)cinsinden   ortalama çap

               80’s                                     18.8 mikron

               70’s                                     19,7 mikron

               64’s                                     20,7 mikron

               60’s                                     23,3 mikron

               58’s                                     24,9 mikron

               56’s                                     26,4 mikron

               50’s                                     30,5 mikron

               48’s                                     32,6 mikron

               46’s                                     34,0 mikron

               44’s                                     36,2 mikron

               40’s                                     38,7 mikron

               36’s                                     39,7 mikron 

               ’s’ derecesi arttıkça lifin inceliği de artar.

    Yün lifinin uzunluğuna karar vermek zordur. Çünkü yün lifi yapısı gereği kıvrımlıdır. Bu nedenle yün lifinde iki uzunluk söz konusudur.

    Kıvrımlı uzunluk:Bir tek lifin kıvrımları düzeltilmeden ölçülen uzunluk

    Lif uzunluğu:Kıvrımlar düzelinceye kadar uzatılmış şekilde ölçülen uzunluk çeşitleri

    Yazan Perşembe, 19 Mayıs 2016 09:47 in Kalite Kontrol Okunma 1720 defa Devamını oku...
Yün Liflerinde İncelik Tespiti
  • Yün Liflerinde İncelik Tespiti
    Yazan

    Yünde lif inceliği çok değişken olup elde edildiği hayvan cinsine, tulup bölgesine ve yaşına göre değişir. Yünde genel olarak ince lifler uzun, kalın lifler ise kısadır. Lifler inceldikçe kalitesi de o oranda yükselir.

    Yün liflerinde incelik önemlidir ve lifin kalitesini belirler. Liflerin inceliği, çaplarının ölçülmesiyle anlaşılır. Lifin çapı ne kadar küçük olursa kalitesi o kadar yüksek olur. Liflerin inceliği, mikron (μ= 10-4 cm) ile ölçülüp S derecesi ile ifade edilir. Liflerin „S derecesine göre mikron olarak kalınlıkları aşağıda görülmektedir.

    Yukarıda da görüldüğü gibi ‟S derecesi arttıkça lifin inceliği de artar. İncelikleri bakımından yün lifleri beş sınıfa ayrılır.

    Merinos yünleri

    İnce yün tipi de denilen bu yünler, anavatanı Avustralya olan merinos denilen bir cins koyundan elde edilir. Merinos koyunları yalnız yünü için yetiştirilir. En ince lifler bu hayvandan elde edilir. Kıvrımları fazla, keçeleşme özelliği yüksektir. Yumuşak tutumlu (tuşeli), aprelenme ve boyanma yeteneği fazla kumaşların yapımında kullanılır. 60-100 S inceliğinde olan merinos yünleri, dünyadaki yün üretiminin % 40‟ını teşkil eder.

    Orta yün tipi

    Bu yünler, ince yünler ile uzun yünler arasındadır. Kıvrımları azdır. Çeşitli koyun ırklarından elde edilir. Erkek ve kadın kumaşları ile battaniye yapımında kullanılır. 44-60 S derecesindedir.

    Uzun yün tipi

    Uzunluğu 180-230 mm arasında olan liflerdir. Orta yünlerden daha kalın ve parlaktır. 44-50 S derecesinde olup çeşitli İngiliz koyun ırklarından elde edilir. Palto ve pardösülük kumaşlar ile battaniye ve keçe yapımında kullanılır.

    Crossbred(melez) yünleri

    Bu yünler orta yün tipi inceliğindedir fakat kıvrımları fazladır. Merinoslarda İngiliz yerli koyunlarının melezleşmesinden elde edilen koyunlardan üretilir. Genellikle kamgarn kumaş yapımında kullanılır. 50-60 S derecesindedir.

    Halı yünleri

    Yazan Perşembe, 19 Mayıs 2016 10:15 in Kalite Kontrol Okunma 1823 defa Devamını oku...
Yün Elyafında Kıvrım Sayısının Tespiti
  • Yün Elyafında Kıvrım Sayısının Tespiti
    Yazan

    Kıvrım lifler kendi eksenleri etrafında helisel hareket yapar. Liflerde kıvrım sayısı arttıkça liflerin birbiri üzerine tutunma yetenekleri de artacağından daha mukavemetliiplikler elde edilir.

    Yün elyafının kıvrımlılığı arttıkça yapılan kumaşın yumuşaklığı artar. Birim uzunluktaki kıvrım sayısı arttıkça yünün kalitesi yükselir. Genellikle elyaf inceldikçe kıvrım artar; ince yünler, kalın yünlerden daha yumuşaktır. Yumuşaklık elle hissedilir. Bilindiği gibi yün gömleğinde kıllar, gruplar hâlinde bulunur. Bundan dolayı bir arada bulunan liflerin kıvrım şekilleri hücre ve lüleleri ayrıca kıvrımlı ondüleli dalgalar hâlinde olduğundan çeşitli koyunların lüle şekilleri ve gömlek yapıları birbirinden farklı olur. Bu hâle yünlerin ondülasyonu da denir.

    Yünlerin tasnif ve kontrolünde bilhassa ondülasyondan ileri gelen lüle dalgalarının biçimleri göz önünde bulundurulur.

    Yünlerde lif uzunluğu incelenirken gerçek uzunlukları ile normal uzunlukları arasında önemli farkların bulunduğu görülür. Bu fark, liflerin az veya çok kıvrımlı olmasından ileri gelir. Yün liflerinin üzerindeki kıvrımlar, iplik yapımında büyük önem taşır. İnce lifler çok kıvrımlıdır. Kıvrım sayısı ve şekli, yünün kalitesini belirler. Yün lifinde üç türlü kıvrım

    (ondüle) çeşidi vardır.

    Pratikte bir tek lifin değil lif lülesinin uzunluğuna isabet edecek kıvrım sayısı önem taşır. Tek yün liflerinde kıvrımlar biçimlerine göre açık, normal ve yüksek kıvrımlı diye de ayrılır. Bunlar:

    1-Düz kıvrım :4–5 kıvrım/cm

    2-Normal kıvrım :4–9 kıvrım/cm

    3-Yüksek kıvrım :12–13 kıvrım/cm

    Kıvrım biçimleri dikkate alınınca lif boyunca bulunan kıvrımların belli uzunluktaki sayılarının değişik ve birbirinden farklı olduğu anlaşılır. Genellikle kıvrım sayısı ile yün inceliği arasında yakın bir ilişki vardır, ince lifli yünler daha kıvrımlı olur. Buna karşılık yünler kabalaştıkça dalga şekilleri açılmaya ve genişlemeye başlar. Çok kaba liflerde dalgalar tamamen kaybolur ve lüleler düz bir şekil alır. Yünlerin kaliteleri tespit edilirken kıvrım sayıları ve kıvrım şekilleri dikkate alınır. Bununla beraber bazı ince yapağılı koyun ırklarında kıvrımsız veya az kıvrımlı (Doggy) yapağıların meydana gelmesi foliküllerde bu periyodik hareketlerin aksamasından veya hiç meydana gelmemesinden kaynaklanır. Birçok kişi tarafından ondülasyonun kalıtım derecesi % 40–50 arasında hesap edilir.

    Yazan Cuma, 20 Mayıs 2016 00:03 in Kalite Kontrol Okunma 1056 defa Devamını oku...
Yün Elyafında Rutubet Tespiti
  • Yün Elyafında Rutubet Tespiti
    Yazan

    Tekstil ham madde ve mamullerinin içerdiği nem miktarı, birçok açıdan çok önemlidir. Ham madde alış ve satışında bir malı değerinden fazla fiyata almamak için ticari rutubet değerini bilmek ve alınacak ham maddenin nem değerini objektif olarak yansıtan numune alımı yaparak nem ölçümü yapmak gerekir. Tekstil maddeleri, çevresindeki havanın bağıl neminden etkilenir. Havadaki bağıl nem arttıkça tekstil maddelerinin içerdiği nem de artar.Yün en fazla rutubet çeken elyaftır. Yün liflerinin en önemli özelliği, nem çekme sırasında fazla miktarda ısı ığa çıkarmasıdır. Yün lifleri bu nedenle konfor ve sağlık bakımından kışın kullanılacak en uygun tekstil materyalidir.

    İşletmelerde Rutubet

    İplik fabrikalarında ham maddeyi (yün), yarı mamulü (bant, fitil) ve mamulü (iplik) en az telef oranı ve yüksek randımanla işleyebilmek gerekir. Bunun için ham madde, yarı mamul, mamulün ve fabrikaların rutubet-ısı değerlerinin belirli miktarlarda olması şarttır. Rutubet, aynı zamanda yünün alış ve satışında da çok önemlidir.Atmosferdeki hava, su buharına tam doymamış hâldedir. Hava belirli bir ısı ve basınç altında, yalnız belirli miktarda su buharı yani rutubet içerir.

    1-İzafi rutubet:Havada bulunan fiili su buharı basıncının (Pd) aynı sıcaklıkta doymuş havadaki su buharı basıncına (Pt) oranına denir. Yüzde olarak ifade edilir.

    2-Mutlak rutubet:Muayyen birim hacimde bulunan su buharı miktarına denir.m3 havada gram olarak bulunan su buharı miktarıdır. Rutubet Yüzdesi Yün liflerinin nem alma özelliği yüksektir. Tüm liflerden daha fazla nem emicidir. 20 santigrat derece ve % 65 nispi nemde % 16 nem alır.

    Yün lifleri, kuru havada 100–110 santigrat derecede ısıtılırsa nemini kaybeder. Elyaf santigrat sertleşir ve güç kaybeder. Nemli hava ve plastikleşir. Yün elyafında kuru mukavemet yüksek, yaş mukavemet düşüktür.Yün lifleri kendi ağırlığının yarısı kadar nem çekebilir. Bu bakımdan ticarette yün liflerinin üzerindeki nem miktarı % 16–18 olarak sınırlandırılmıştır. Normalde yün elyafında nem miktarı % 12-14’tür. İnce yünler az, kaba yünler çok nem çeker.

    Rutubet Miktarı

    Nemli bir havada bırakılmış elyaf veya kumaş, üzerine su toplar. Nemli veya ıslak bir elyaf ya da kumaş ise kuru havada üzerinde bulunan suyu kaybeder. Su alış (absorpsiyonu) veya kaybı (desopsiyonu) bir denge kuruluncaya kadar devam eder. Bir elyaf ne kadar çabuk su absorpluyorsa o kadar çabuk kurur. Elyafın tutumu, çalışılabilirliği, statik elektriklenmesi gibi birçok özelliği üzerindeki nem oranına bağlıdır. Rutubet ( % ) = [( Yaş ağırlık- Kuru ağırlık ) / Kuru ağırlık ] * 100

    Nem ( % ) = [( Yaş ağırlık- Kuru ağırlık ) / yaş ağırlık ] * 100

    Ticari rutubet değeri için standart şartlar; % 65±2 bağıl nem, 20±2 ºC sıcaklıktır.

     

    Yazan Cuma, 20 Mayıs 2016 00:08 in Kalite Kontrol Okunma 1068 defa