Yün Elyafında Kıvrım Sayısının Tespiti
  • Yün Elyafında Kıvrım Sayısının Tespiti
    Yazan

     

    Kıvrım lifler kendi eksenleri etrafında helisel hareket yapar. Liflerde kıvrım sayısı arttıkça liflerin birbiri üzerine tutunma yetenekleri de artacağından daha mukavemetliiplikler elde edilir.

     

    Yün elyafının kıvrımlılığı arttıkça yapılan kumaşın yumuşaklığı artar. Birim uzunluktaki kıvrım sayısı arttıkça yünün kalitesi yükselir. Genellikle elyaf inceldikçe kıvrım artar; ince yünler, kalın yünlerden daha yumuşaktır. Yumuşaklık elle hissedilir. Bilindiği gibi yün gömleğinde kıllar, gruplar hâlinde bulunur.

    Bundan dolayı bir arada bulunan liflerin kıvrım şekilleri hücre ve lüleleri ayrıca kıvrımlı ondüleli dalgalar hâlinde olduğundan çeşitli koyunların lüle şekilleri ve gömlek yapıları birbirinden farklı olur. Bu hâle yünlerin ondülasyonu da denir.

    Yünlerin tasnif ve kontrolünde bilhassa ondülasyondan ileri gelen lüle dalgalarının biçimleri göz önünde bulundurulur.

    Yünlerde lif uzunluğu incelenirken gerçek uzunlukları ile normal uzunlukları arasında önemli farkların bulunduğu görülür. Bu fark, liflerin az veya çok kıvrımlı olmasından ileri gelir. Yün liflerinin üzerindeki kıvrımlar, iplik yapımında büyük önem taşır. İnce lifler çok kıvrımlıdır. Kıvrım sayısı ve şekli, yünün kalitesini belirler. Yün lifinde üç türlü kıvrım

    (ondüle) çeşidi vardır.

    Pratikte bir tek lifin değil lif lülesinin uzunluğuna isabet edecek kıvrım sayısı önem taşır. Tek yün liflerinde kıvrımlar biçimlerine göre açık, normal ve yüksek kıvrımlı diye de ayrılır. Bunlar:

     

    1-Düz kıvrım :4–5 kıvrım/cm

    2-Normal kıvrım :4–9 kıvrım/cm

    3-Yüksek kıvrım :12–13 kıvrım/cm

     

    Kıvrım biçimleri dikkate alınınca lif boyunca bulunan kıvrımların belli uzunluktaki sayılarının değişik ve birbirinden farklı olduğu anlaşılır. Genellikle kıvrım sayısı ile yün inceliği arasında yakın bir ilişki vardır, ince lifli yünler daha kıvrımlı olur. Buna karşılık yünler kabalaştıkça dalga şekilleri açılmaya ve genişlemeye başlar. Çok kaba liflerde dalgalar tamamen kaybolur ve lüleler düz bir şekil alır. Yünlerin kaliteleri tespit edilirken kıvrım sayıları ve kıvrım şekilleri dikkate alınır. Bununla beraber bazı ince yapağılı koyun ırklarında kıvrımsız veya az kıvrımlı (Doggy) yapağıların meydana gelmesi foliküllerde bu periyodik hareketlerin aksamasından veya hiç meydana gelmemesinden kaynaklanır. Birçok kişi tarafından ondülasyonun kalıtım derecesi % 40–50 arasında hesap edilir.

     

    Bir tekstil elyafının işlenmesini etkileyen en önemli özelliklerinden biridir. Bu elyaf karakteristiği birim uzunluk başına kıvırcık sayısı olarak ifade edilebileceği gibi elyafın kıvırcıklı durumda iken üzerindeki iki noktanın elyaf düz bir düzeye yatırılıp çekilerek ölçülen ve kıvırcıklı durumdaki uzunluğu ile mukayeseli olarak mesafesinin ölçüsü olarak da ifade edilebilir.

    Kıvrımlılık arttıkça lifin gerçek uzunluğu ile doğal uzunluğu arasındaki fark da artar.

    Liflerde kıvrım sayısı arttıkça liflerin birbiri üzerine tutunma yetenekleri de artacağından daha mukavemetli iplikler elde edilir. En kıvrımlı doğal elyaf, yün elyafıdır. Bu nedenle iplik oluşumu için yündeki kıvrım sayısının tespiti önemlidir.

    Liflerde bulunan kıvrım şekli ve sayısı bunların iplik olma kabiliyeti üzerine etkili olur. Çok kıvrımlı liflerin iplikleri ince, sağlam ve düzgündür. Bu özelliklerin iplik eğrilmesi sırasında liflerin birbirleriyle iyice sarılabilmesinden kaynaklandığı görülür.

     

    Kıvrım birim uzunluk başına düşen kıvırcık (helezon, bukle) sayısı olarak da ifade edilir. Kıvrımlı bir lif doğal hâlinden daha kısa görünür. Elyafın yassılaştırılarak ve çekilerek ölçülen kıvırcık durumu ile aradaki farkı % olarak ifade edilir.

     

    Kıvrım Ölçme Cihazı (Krimpmetre) ile Kıvrım Tespiti

     

    Liflerde kıvrım (yün ve tekstüre yapay lifler) sayısını ölçmek için krimpmetre cihazı kullanılır. Krimpmetre, eşit 9 veya 14 köşeli, kenarları dişli olan madensel bir levhadanibarettir. Eşit kenarların her biri 1 inç boyunda yani 2.54 cm uzunluğunda olup sıra ile 5’ten18’e kadar diş ihtiva eder. Lif veya lülelerin kıvrım sayıları işte bu dişli kenarlarınyardımıyla ölçülür. Lif veya lif demetinin kıvrımları ölçülmek istendiğinde cihazın kenarları üzerindekidişlere numune tutturulur. Numunenin kıvrımları, cihazın kenarındaki hangi dişlere daha çokuygunluk gösteriyorsa o numunenin 2,54 cm’sinde o kadar kıvrım bulunduğu sonucuçıkarılır.Bu cihazlarda kıvrımlı ve düzleştirilmiş hâlde uzunluk farklarından kıvrımlılık değeri tespit edildiği gibi birim uzunluktaki kıvrım sayısı da belirlenerek kıvrımlılık değeri tespit edilebilir.

     

    Liflerdeki Kıvrım Sayısını Düz Bir Cetvelle Tespit Etme

     

    Krimpmetre bulunmazsa liflerdeki kıvrım sayısını düz bir cetvelle ölçmek de mümkündür. Bu suretle 1 cm veya 1 inç uzunluğundaki kıvrım sayısı, kıvrımlı ve açılmış liflerin boyları ölçülüp ikiye bölünerek saptanır. Bunlar daha basit bir şekilde bilinen ölçülerle ifade edilirse 1 cm uzunlukta bulunan kıvrım sayısı olarak gösterilebilir.

     

    Yazan Cuma, 20 Mayıs 2016 00:03 in Kalite Kontrol Okunma 1131 defa